1915 ci ildə batan əfsanəvi Endurance gəmisinin taleyi əvvəldən bəlli imiş

Ser Ernest Şekltonun əfsanəvi Antarktika səyahətində batan "Endurance" gəmisinin hekayəsi yüz ildən artıqdır ki, dillərdə dolaşır. Lakin yeni bir elmi araşdırma, gəminin buzlaqlar tərəfindən əzilməsinin təsadüf deyil, konstruktiv bir qüsurun nəticəsi olduğunu ortaya qoyur.

Qaynarinfo xəbər verir ki, Antarktika araşdırmalarının ən dramatik hadisələrindən biri sayılan bu faciə, uzun illər ərzində Veddell dənizinin amansız buz təzyiqinə bağlanırdı. Lakin Finlandiyanın Aalto Universitetindən mühəndis və qütb tədqiqatçısı Yukka Tuhkuri gəminin dizaynını, buz dinamikasını və ekipaj yazışmalarını müasir mühəndislik üsulları ilə təhlil edərək fərqli nəticələr əldə edib.

Gəmi qütb şəraitinə uyğun deyildi

Yeni tədqiqat göstərir ki, 1912-ci ildə "öz dövrünün ən güclü qütb gəmisi" kimi təqdim olunan "Endurance", əslində o dövrün digər qütb gəmiləri ilə müqayisədə xeyli zəif idi. Tuhkuri gəminin konstruksiyasında ciddi struktur qüsurlar aşkar edib.

Ən mühüm problemlərdən biri, zəif göyərtə dayaqları və karkas sisteminin olması idi. Bu elementlər gövdənin müqavimətini aşağı salırdı. Bundan əlavə, qeyri-adi dərəcədə uzun mühərrik bölməsi də gövdənin bütövlüyünü pozurdu.

Ən əsas çatışmazlıq isə diaqonal (çarpaz) dayaqların olmaması olub. Bu tip dayaq kirişləri buz təzyiqinə qarşı dözümlülüyü artırmalı idi, lakin "Endurance" bu dəstək sistemindən məhrum imiş.

Tədqiqatın nəticələrinə əsasən, gəmi əslində Veddell dənizinin sərt və ilboyu davam edən buz şəraiti üçün deyil, yay aylarında Arktika bölgəsində turist daşınması məqsədilə inşa edilmişdi. Daha da maraqlısı odur ki, professor Tuhkuri, Şekltonun gəminin zəif tərəflərindən xəbərdar olduğunu düşünür. Onun həyat yoldaşına yazdığı məktubda, gəminin zəifliyindən narazılıq bildirdiyi və imkan olsa, əvvəlki gəmisini seçəcəyini qeyd etdiyi üzə çıxıb.

Faciənin son zərbəsi: Onurğanın qırılması

Əvvəlki nəzəriyyələr gəminin batmasını sükan hissəsinə dəyən zədəyə bağlayırdı. Yeni araşdırma isə son zərbənin onurğanın qırılması olduğunu göstərir. Gəminin "bel sütunu” rolunu oynayan bu hissə, sıxılmış buz təbəqələrinin təzyiqi ilə qırılaraq gəminin tamamilə dağılmasına və batmasına səbəb olub.

Tuhkuri bildirir ki, Şekltonun bu qüsurları bilə-bilə yola çıxması həmin dövr üçün "məsuliyyətsizlik” sayılmamalıdır. Çünki o illərdə qütb ekspedisiyaları təbii olaraq yüksək risk daşıyırdı və bu cür səfərlərdə ölüm faizi təxminən üç faiz idi.

Fəlakətdən doğan qəhrəmanlıq

"Endurance"ın qalıqları 2022-ci ildə Veddell dənizinin təxminən 3.000 metr dərinliyində tapılmışdı. Lakin bu hekayənin mərkəzində gəminin özü yox, onun ekipajının sağ qalmaq uğrunda göstərdiyi misilsiz mübarizə dayanır. Şeklton və 28 nəfərlik heyət, gəminin batmasından sonra aylarla buz üzərində yaşayıb və daha sonra filikalarla həyata keçirilən təhlükəli bir səyahət nəticəsində möcüzəvi şəkildə xilas ola bilmişdi.

Yeni tədqiqat gəminin başlanğıcdan qüsurlu olduğunu üzə çıxarsa da, hekayənin ruhu dəyişmir. Tuhkurinin də dediyi kimi, "Endurance" hadisəsi hələ də faciə qarşısında göstərilən cəsarət, birlik və insan iradəsinin simvolu olaraq qalır.

Aydın