2027 ci İLDƏN QLOBAL VAXT DƏYİŞƏCƏK Yeni sistem haqqında nə məlumdur?

2027-ci il mayın 20-dən beynəlxalq vaxtölçmə sistemində mühüm dəyişikliklər ediləcək. Dünyada saatların sinxronlaşdırılması üçün əsas göstərici hesab olunan Koordinasiyalı ümumdünya vaxtı (UTC) artıq əlavə saniyələrin daxil edilməsi yolu ilə tənzimlənməyəcək.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu qərar Versalda keçirilən Ölçülər və çəkilər üzrə Baş konfransın son iclasında qəbul edilib. “Adevarul” nəşrinin yazdığına görə, məqsəd rabitə şəbəkələrindən enerji infrastrukturuna və rəqəmsal xidmətlərə qədər dəqiq vaxt sinxronizasiyasından asılı olan sistemlərin fəaliyyətini sadələşdirməkdir.

Geniş ictimaiyyət üçün bu dəyişiklik gündəlik həyatda hiss olunmayacaq.

Vaxtın ölçülməsi üçün iki əsas göstərici

Hazırda vaxtın ölçülməsində iki mühüm göstəricidən istifadə olunur. UTC yüksək dəqiqliyi ilə tanınan atom saatlarının göstəriciləri əsasında hesablanır, astronomik vaxt isə Yerin fırlanmasına əsaslanır. Planet sabit sürətlə fırlanmadığı üçün bu iki sistem arasında fərqlər yarana bilər.

Onların göstəricilərini təxminən eyni səviyyədə saxlamaq üçün 1972-ci ildən bəri UTC-yə 27 əlavə saniyə daxil edilib. Sonuncu belə düzəliş 2016-cı ilin sonunda həyata keçirilib. Bu hallarda bir dəqiqə istisna olaraq 61 saniyə davam edə bilərdi.

İnsanlar bu fərqi hiss etmir, lakin kompüterlər üçün problem yarana bilər

İnsanlar gündəlik həyatda bu fərqləri praktiki olaraq hiss etmirlər. Lakin kompüterlər və rəqəmsal infrastruktur belə dəyişikliklərə həssas ola bilər. Əlavə saniyənin daxil edilməsi texniki sistemlərdə uyğunlaşdırma tələb edir. Əvvəllər bəzi kompüter sistemlərində və onlayn xidmətlərdə belə düzəlişlər nəticəsində nasazlıqlar yarandığı barədə məlumatlar verilib.

Rabitə sistemləri, peyk naviqasiyası, enerji şəbəkələri və çoxsaylı rəqəmsal platformalar saatların dəqiq sinxronlaşdırılmasına əsaslanır. Dövri düzəlişlərin ləğvi səhvlər riskini azaltmalı və sistemin idarə edilməsini asanlaşdırmalıdır.

Yerin fırlanması hesablamaları çətinləşdirib

Sistemə yenidən baxılmasının digər səbəbi Yerin fırlanma sürətinin dəyişkən olmasıdır. Uzun zaman kəsiklərində qabarma-çəkilmə qüvvələri, bir qayda olaraq, Yerin fırlanmasını ləngitsə də, son illərdə planetin bir qədər daha sürətlə fırlandığı dövrlər də qeydə alınıb.

Bu vəziyyət mənfi əlavə saniyənin tətbiqi ehtimalını gündəmə gətirib. Belə düzəliş zamanı vaxta bir saniyə əlavə etmək əvəzinə, bir saniyə çıxılmalı olardı. İndiyədək bu üsul heç vaxt tətbiq edilməyib və onun texniki sistemlər üçün mümkün nəticələrini əvvəlcədən dəqiq müəyyənləşdirmək çətindir.

Bu şəraitdə beynəlxalq ictimaiyyət UTC-nin dövri tənzimlənməsi üçün mövcud mexanizmdən imtina etmək qərarına gəlib. Nəticədə rəsmi vaxtla astronomik vaxt arasındakı fərq tədricən arta bilər. Bu fərqin təxminən 3600 saniyəyə, yəni bir saata çatacağı ehtimal olunur.

Yaxın gələcəkdə belə bir fərqin yaranması gözlənilmir. Buna görə də qərar əsasən qabaqlayıcı xarakter daşıyır və uzunmüddətli perspektivdə sistemin sabitliyini təmin etməyə yönəlib.

Beynəlxalq qərarı hansı qurum qəbul edib?

Ölçülər və çəkilər üzrə Baş konfrans üzv dövlətlərin nümayəndələrinin ölçmə standartlarını müzakirə etdiyi və müvafiq qərarlar qəbul etdiyi beynəlxalq qurumdur. Konfransın iclasları, adətən, dörd ildən bir keçirilir.

Beynəlxalq Ölçülər və Çəkilər Bürosunun məlumatına görə, təşkilat 69 üzv dövləti və 34 assosiativ ölkə və iqtisadiyyatı birləşdirir. İştirakçılar arasında Almaniya, Fransa, İtaliya, İspaniya və Böyük Britaniya kimi Avropa dövlətləri, eləcə də ABŞ, Kanada, Braziliya, Çin, Yaponiya, Hindistan, Avstraliya və Yeni Zelandiya var.

Bu qurumun fəaliyyəti elmi tədqiqatlar, sənaye, ticarət və müasir texnologiyaların işləməsi üçün vacib olan ümumi standartların müəyyənləşdirilməsinə kömək edir.

Adi insanlar üçün nə dəyişəcək?

Gündəlik həyatda əlavə saniyənin ləğvi insanların saatlarda və telefonlarda vaxtı görmə qaydasına təsir etməyəcək.

Bu dəyişiklik yay və qış vaxtına keçidlə də əlaqəli deyil. Mövsümi vaxt dəyişikliklərinin qaydaları yeni qərardan təsirlənməyəcək.

Əsas nəticələr vaxt sinxronizasiyasının son dərəcə dəqiq olmasının tələb olunduğu sahələrdə, o cümlədən astronomiya, geodeziya və bəzi peyk tətbiqlərində hiss ediləcək. Rəsmi vaxt Yerin fırlanmasına uyğunlaşdırılmaq üçün artıq dövri şəkildə dəyişdirilməsə də, həmin sahələrdə planetin fırlanması izlənilməyə davam edəcək.

Buna görə mütəxəssislər UTC ilə astronomik vaxt arasındakı fərqi ayrıca nəzarətdə saxlamalı olacaqlar.

Dəyişikliyin əsas məqsədi beynəlxalq vaxtölçmə sistemini daha sabit və istifadəsi asan etməkdir. Bu, xüsusilə qeyri-müntəzəm fasilələrlə tətbiq edilən düzəlişlərlə işləməkdə çətinlik çəkən rəqəmsal infrastruktur üçün əhəmiyyətlidir.