23 yaşında qarın yatalağından ölən dahi bəstəkar kimdir?

Bu gün görkəmli Azərbaycan bəstəkarı Asəf  Zeynallının vəfatından 94 il ötür.

Lent.az "Bioqrafiya" rubrikasında onun haqqında məlumatları təqdim edir.

- Asəf Zeynallı kimdir?

Asəf Zeynalabdin oğlu Zeynallı Azərbaycan bəstəkarı, musiqiçi və pedaqoqdur. O, Sovet dövründə ali musiqi təhsili almış ilk azərbaycanlı bəstəkardır.

- Asəf Zeynallı nə vaxt və harada anadan olub?

Bəstəkar 1909-cu il aprelin 5-də Dağıstanın Dərbənd şəhərində dünyaya gəlib. Uşaqlıq illərinin bir hissəsini burada keçirib. Onun 11 yaşı olanda ailəsi Bakıya köçüb.

- Asəf Zeynallının uşaqlığı necə keçib?

Yeddi yaşında Dərbənd real məktəbinə daxil olan Asəf burada uşaq xorunda oxumağa və klarnet çalmağa başlayıb. Məktəb illərində musiqiyə böyük maraq göstərib. O, Dərbənddə keçirilən konsertlərdə də iştirak edib. Bakıya köçdükdən sonra musiqi təhsilini davam etdirib.

- Asəf Zeynallı ilk əsərini neçə yaşında yazıb?

O, 14 yaşında “Truba üçün pyes” əsərini bəstələyib və musiqi texnikumunda keçirilən konsertdə özü ifa edib. Bu, gənc bəstəkarın ilk yaradıcılıq uğurlarından biri hesab olunur.

- Asəf Zeynallı harada təhsil alıb?

O, 1923–1926-cı illərdə Bakı Musiqi Texnikumunda oxuyub. Burada truba, violonçel və fortepiano üzrə təhsil alıb. Daha sonra Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasına daxil olub və 1931-ci ildə bəstəkarlıq şöbəsini bitirib.

- Asəf Zeynallının müəllimi kim olub?

Onun ən tanınmış müəllimlərindən biri Üzeyir Hacıbəyli olub. Zeynallı konservatoriyada Üzeyir Hacıbəylidən Azərbaycan xalq musiqisinin əsaslarını öyrənib.

- Asəf Zeynallının tələbələri kimlər olub?

Asəf Zeynallı gənc yaşlarından pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olub. 1928-ci ildən musiqi nəzəriyyəsi dərsləri keçib. Sonralar Azərbaycan musiqisinin məşhur nümayəndələrinə çevrilən Qara Qarayev, Tofiq Quliyev, Cövdət Hacıyev və Zakir Bağırov bir müddət ondan dərs alıblar.

- Asəf Zeynallının ən məşhur əsəri hansıdır?

Onun ən məşhur əsərlərindən biri Cəfər Cabbarlının sözlərinə bəstələdiyi “Ölkəm” romansıdır. Bundan başqa, “Sual”, “Seyran”, “Sərhədçi” və “Çadra” romansları Azərbaycan vokal musiqisinin tanınmış nümunələridir.

- Asəf Zeynallı hansı musiqi yeniliklərinə imza atıb?

O, milli romans janrının inkişafında mühüm rol oynayıb. Fortepiano üçün “Uşaq süitası” əsəri ilə Azərbaycan uşaq musiqisi repertuarının formalaşmasına töhfə verib. “Çahargah”, “Muğamsayağı” və simfonik orkestr üçün “Fraqmentlər” onun yaradıcılığında xüsusi yer tutur.

- Asəf Zeynallının sevdiyi qadın kim olub?

Bəstəkarın sevdiyi qadın pianoçu və pedaqoq Kövkəb Səfərəliyeva olub. Onlar musiqi təhsili aldıqları illərdə tanış olub və sonradan nişanlanıblar. Lakin onun vaxtsız ölümü onların evlənməsinə imkan verməyib. Mətbuatda yazılanlara əsasən, Kövkəb Səfərəliyeva bəstəkarın ölümündən sonra heç vaxt ailə qurmayıb.

- Asəf Zeynallı necə vəfat edib?

Bəstəkar Qarabağ səfəri zamanı ağır xəstələnib. Ona qarın yatalağı diaqnozu qoyulub və müalicə üçün Bakıya qaytarılıb. Lakin həkimlərin səylərinə baxmayaraq, 1932-ci il oktyabrın 27-də 23 yaşında vəfat edib. Onun ölüm səbəbi ilə bağlı sonradan zəhərlənmə ehtimalı da irəli sürülüb. 

- Asəf Zeynallı son əsərini nəyə yazıb?

Məlumatlara görə, o, xəstəxanada müalicə aldığı müddətdə yarımçıq qalan “Bakı” simfoniyasının notlarını otağın divarına yazıb və qardaşından onları kağıza köçürməsini xahiş edib. 

- Asəf Zeynallı harada dəfn olunub?

Bəstəkar əvvəlcə Bakının Çəmbərəkənd qəbiristanlığında dəfn olunub. Sonradan onun nəşi “Qurd qapısı” qəbiristanlığına köçürülüb.

- Asəf Zeynallının xatirəsi necə əbədiləşdirilib?

Bakıda fəaliyyət göstərən Asəf Zeynallı adına Musiqi Kolleci bəstəkarın adını daşıyır. Paytaxtda onun adına küçə də var. Bundan başqa, bəstəkarın həyatı və yaradıcılığına həsr edilən sənədli filmlər çəkilib. Onun əsərləri bu gün də musiqi təhsilində və konsert repertuarında öz yerini qoruyur.