27 Sentyabr şəhidlərin əziz xatirəsi, Zəfər yolunun başlanğıcı ŞƏRH

Altı il əvvəl Azərbaycan xalqının taleyində yeni və tarixi mərhələnin başlanğıcı qoyuldu. 27 sentyabr 2020-ci ildə başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasına gedən yolun həlledici mərhələsinə çevrildi. Bu gün 27 Sentyabr – Anım Günü kimi şəhidlərimizin müqəddəs xatirəsinə ehtiramın, Vətən sevgisinin, milli həmrəyliyin və Zəfərə aparan tarixi yolun rəmzi kimi yaşayır.

27 Sentyabr Azərbaycan tarixinin həm qürur, həm də dərin ehtiram hissi ilə xatırlanan günlərindən biridir. Çünki bu tarix bir tərəfdən Vətən uğrunda canından keçən qəhrəmanların xatirəsini yaşadır, digər tərəfdən isə xalqımızın uzun illər gözlədiyi tarixi ədalətin bərpasına aparan yolun başlanğıcını ifadə edir. 2020-ci il sentyabrın 27-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycan ərazisində yaşayış məntəqələrinə və hərbi mövqelərə atəş açmasından sonra Azərbaycan Silahlı Qüvvələri əks-hücum əməliyyatına başladı. Azərbaycan Prezidentinin həmin gün imzaladığı hərbi vəziyyət haqqında fərmanda da bu hadisələr və Azərbaycan Ordusunun əks-hücum əməliyyatına başlaması qeyd olunur. Beləliklə, 44 gün davam edən Vətən müharibəsi başladı. Bu müharibə Azərbaycan xalqının yalnız hərbi qüdrətini deyil, həm də milli birliyini, dövlətə və Orduya inamını, Vətən qarşısında məsuliyyət hissini bütün dünyaya nümayiş etdirdi.
Vətən müharibəsinin hər günü Azərbaycan tarixinin ayrıca səhifəsinə çevrildi. Müharibənin ilk günündə Füzuli rayonunun Qaraxanbəyli, Qərvənd və Horadiz kəndlərinin, Cəbrayıl rayonunun Böyük Mərcanlı və Nüzgar kəndlərinin, eləcə də Murovdağ istiqamətində mühüm yüksəkliyin azad edilməsi ilə başlayan Zəfər yürüşü sonrakı günlərdə daha da genişləndi. Azərbaycan Prezidentinin rəsmi xronologiyasında bu yaşayış məntəqələrinin və yüksəkliklərin 27 sentyabrda azad edilməsi göstərilir. Sonrakı günlərdə Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan, Qubadlı rayonlarının yaşayış məntəqələri, Suqovuşan, Hadrut və digər ərazilər azad edildi.
Noyabrın 8-də isə Azərbaycan tarixinin ən böyük səhifələrindən biri yazıldı – Şuşa azad edildi. Şuşanın azad olunması Vətən müharibəsinin gedişində həlledici hadisələrdən biri oldu. Rəsmi məlumatlara əsasən, Şuşanın azad edilməsindən bir gün sonra 70-dən çox yaşayış məntəqəsi də azad edildi və noyabrın 10-da hərbi əməliyyatların dayandırılması ilə bağlı üçtərəfli Bəyanat imzalandı.
Ağdamın, Kəlbəcərin və Laçının da həmin Bəyanata uyğun olaraq Azərbaycana qaytarılması ilə ərazi bütövlüyümüzün bərpası istiqamətində mühüm mərhələ tamamlandı.
Lakin bu Zəfəri yalnız xəritədə dəyişən ərazilərlə ölçmək mümkün deyil.
Hər bir azad edilmiş kəndin, hər bir şəhərin, hər bir yüksəkliyin arxasında Azərbaycan əsgərinin fədakarlığı, zabitimizin peşəkarlığı, şəhidimizin müqəddəs qanı dayanır. Məhz buna görə 27 Sentyabr ilk növbədə şəhidlərimizin xatirəsinə ehtiram günüdür. Azərbaycan Prezidenti 2 dekabr 2020-ci il tarixli sərəncamla hər il sentyabrın 27-nin Azərbaycan Respublikasında Anım Günü kimi qeyd olunmasını müəyyən edib. Sərəncamda şəhidlərimizin, əsgər və zabitlərimizin, qazilərimizin Vətən torpaqlarının azad edilməsində göstərdiyi fədakarlıq xüsusi vurğulanır. Bu qərarın mənəvi mahiyyəti son dərəcə böyükdür. Çünki şəhidlərimizin xatirəsini yaşatmaq yalnız onların adlarını yad etmək deyil. Bu, onların uğrunda canlarını fəda etdikləri Vətənin gələcəyinə sahib çıxmaq, milli dəyərləri qorumaq, dövlətçiliyi möhkəmləndirmək və gələcək nəsillərə Zəfərin həqiqətlərini çatdırmaq deməkdir.
Azərbaycan tarixində şəhidlik anlayışının xüsusi mənəvi dəyəri var. Şəhidlər Vətən qarşısında borcunu həyatının ən ağır məqamında öz canı ilə ödəyən qəhrəmanlardır. Onların həyat yolu, döyüş əzmi və Vətən sevgisi gələcək nəsillər üçün mənəvi örnəkdir. Bu gün şəhid ailələrinə göstərilən dövlət qayğısı da Vətən uğrunda verilmiş qurbanların dövlət və xalq tərəfindən unudulmadığının mühüm göstəricilərindən biridir. Şəhidlərin övladlarının təhsili, ailələrinin sosial müdafiəsi, qazilərin diqqət və qayğı ilə əhatə olunması Zəfərin yalnız hərbi nəticələrdən ibarət olmadığını göstərir. Əsl Zəfər həm də şəhidlərin ailələrinin yanında olmaq, qazilərin həyatına diqqət göstərmək və onların göstərdiyi fədakarlığı cəmiyyətin mənəvi yaddaşında qorumaqdır.
2020-ci ilin ən mühüm reallıqlarından biri Azərbaycan cəmiyyətinin nümayiş etdirdiyi birlik və həmrəylik idi. Cəbhədə əsgər döyüşürdüsə, arxa cəbhədə milyonlarla insan onun yanında idi. Azərbaycan xalqı eyni məqsəd ətrafında birləşərək Vətən müharibəsinin mənəvi gücünü daha da artırdı. Bu birlik həm ölkə daxilində, həm də dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan azərbaycanlıların fəaliyyətində özünü göstərdi. Azərbaycanın müxtəlif bölgələrindən olan insanlar, müxtəlif sosial qrupların nümayəndələri, gənclər, ziyalılar və diaspor təşkilatları Vətən müharibəsi dövründə vahid milli mövqe nümayiş etdirdilər. Bu baxımdan 27 Sentyabr həm də milli həmrəyliyin tariximizdəki mühüm nümunələrindən birini xatırladır.
2020-ci il Zəfəri Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası yolunda həlledici mərhələ oldu. Lakin tarix bununla yekunlaşmadı. 2023-cü il sentyabrın 19-da Qarabağ iqtisadi rayonunda baş verən genişmiqyaslı təxribatların qarşısının alınması və konstitusiya quruluşunun bərpası məqsədilə antiterror tədbirlərinə başlanıldı. Cəmi 23 saat davam edən tədbirlər nəticəsində Azərbaycan qarşıya qoyulan vəzifələri yerinə yetirdi və 20 sentyabr 2023-cü ildə dövlət suverenliyinin tam bərpası təmin edildi. Bu fakt Prezidentin Dövlət Suverenliyi Gününün təsis edilməsi haqqında sərəncamında da əksini tapır. Beləliklə, 27 Sentyabr 2020-ci ildən başlayan Zəfər yolu 20 sentyabr 2023-cü ildə Azərbaycanın bütün ərazisində suverenliyinin bərpası ilə yeni mərhələyə keçdi. Bu baxımdan 27 Sentyabrı yalnız bir müharibənin başlanğıcı kimi deyil, Azərbaycanın dövlətçilik tarixində mühüm dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirmək mümkündür.
27 Sentyabr bizə həm də mühüm bir həqiqəti xatırladır: əldə edilən Zəfəri qorumaq onun qazanılması qədər vacibdir. Müasir dünyada təhlükəsizlik mühiti sürətlə dəyişir. Bu səbəbdən Azərbaycanın müdafiə qabiliyyətinin, hərbi potensialının və milli təhlükəsizliyinin daim gücləndirilməsi dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi qalır. Prezident İlham Əliyev Milli Məclisin ilk iclasında çıxışında hərbi gücün artırılmasını prioritet vəzifə kimi göstərərək, Azərbaycanın gələcək təhlükəsizliyinin təmin edilməsində güclü Ordunun əhəmiyyətini vurğulayıb. Bu yanaşma 27 Sentyabrın mənəvi mahiyyəti ilə də səsləşir. Çünki şəhidlərin xatirəsinə ən böyük ehtiram yalnız onları yad etmək deyil, onların uğrunda can verdiyi müstəqil və güclü Azərbaycanın gələcəyini qorumaqdır.
27 Sentyabrın əsas mesajı da budur: Vətən uğrunda canından keçən qəhrəmanların xatirəsi heç vaxt unudulmur.

Bayram Xudayarov
Elm və Təhsil Nazirliyi Fizika İnstitutunun əməkdaşı,
“Heydər Əliyev məktəbinin davamçıları” Feysbuk qrupunun təsisçisi və rəhbəri,
YAP-ın fəal üzvü