525 ci qəzet Avropanın silahlanma qərarı

Xaqani CƏFƏRLİ

Avropa liderlərinin fevralın 17-də Parisdə keçirilən görüşündə Avropa İttifaqının maliyyə qaydalarına müdafiə xərclərinin artırılmasına imkan verən dəyişiklik edilməsi təsdiqlənib. Bu barədə Polşanın Baş naziri Donald Tusk bəyan edib. Donald Tusk deyib ki, əgər avropalılar indi müdafiəyə daha çox xərcləməyə başlamasa, böyük müharibənin qarşısını ala bilməyəcək və 10 dəfə çox xərcləməli olacaqlar. Polşa Avropa ölkələri arasında Ümum Daxili Məhsulunda hərbi xərcləri ən çox təşkil edən ölkədir. Polşa artıq ÜDM-in az qala 5 faizini hərbi məqsədlərə xərcləyir. Buna görə də Polşa digər Avropa ölkələrini hərbi xərclərini artırmağı təşviq edir.

Danimarkanın Baş naziri Mette Frederiksen Parisdə Avropa liderlərinin fövqəladə görüşündən sonra bəyan edib ki, Rusiya Avropanın təhlükəsizliyi üçün real təhlükədir: "Biz yenidən silahlanmalıyıq". Danimarka kəşfiyyatının ehtimalına görə, Ukraynada müharibə bitərsə, Rusiya təxminən beş ildən sonra Avropada genişmiqyaslı müharibəyə hazır ola bilər.

Frederiksenin açıqlaması da təsdiq edir ki, müdafiə sahəsinə əlavə sərmayə qoyulması Avropa liderlərinin görüşünün əsas mövzusu olub. Danimarka hökuməti 2025-26-cı illərdə ölkənin müdafiə xərclərini ÜDM-in 3 faizinə qədər artıracaq milyardlarla dollarlıq sərmayə qoyuluşunu müzakirə edir.

Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Leyen bildirib ki, Avropa İttifaqı müdafiə xərclərini büdcə qaydalarına dəyişiklik etməklə artıra bilər. Hal-hazırda İttifaq ölkələrinin büdcə kəsirləri 3 faizdən artıq ola bilməz. Ancaq koronavirus pandemiyası zamanı Avropa Komissiyası üzv ölkələrə bu qaydalardan kənara çıxan istisna etməyə imkan vermişdi. Brüsseldə hesab edirlər ki, indi Avropanın təhlükəsizliyi daha ciddi çağırışla üzləşib və buna görə hərbi xərclər artırılmalıdır.

Rusiya Krımı işğal etdikdən sonra Avropa İttifaqına üzv ölkələr hərbi xərclərini iki dəfə artırsalar da, hazırda ümumi daxili məhsulun təxminən 2 faizini bu məqsədlə xərcləyirlər. Lakin indi bu rəqəmin 3-3,5 faizə qədər artırılması müzakirə olunmağa başlayıb. ABŞ prezidenti Donald Tramp isə NATO-ya üzv ölkələrin hərbi xərclərini 5 faizə qaldırılmasını istəyir. S&P reytinq agentliyinin hesablamalarına görə, Avropa İttifaqı hərbi xərclərini 2,67 faizə qədər artırarsa, hər il əlavə olaraq 242 milyard dollar, 5 faizə qədər artırsa, əlavə 875 milyard dollar xərcləməli olacaq. Bu, çox böyük məbləğdir. Lakin proseslərin məhz bu istiqamətdə getdiyi aydın görünür. Rusiya Ukraynaya qarşı işğalçılıq müharibəsinə başlamaqla və Avropanı təhdid etməklə sürətlə silahlanmaya start verib. Belə sürətli silahlanmaya ABŞ, Çin və Avropa İttifaqı hazır olsa da, Rusiya bu prosesdən ən çox zərər çəkən dövlət olacaq. Bu, artıq tarixdə bir dəfə baş verib. Rusiyadan dəfələrlə güclü olan Sovet İttifaqı sürətlə silanlanma yarışının sonunda dağıldı.