“ABŞ ın İsrailə 21,7 milyard dollarlıq hərbi yardımı: “Qəzza müharibəsinin görünməyən maliyyəsi“ Araşdırma

"Watson İnstitutunun "Costs of War" layihəsinin yeni hesabatı Yaxın Şərqdə müharibə iqtisadiyyatının miqyasını üzə çıxarır..."

ABŞ son iki il ərzində - Qəzza müharibəsinin başlanmasından bu yana İsrailə azı 21,7 milyard dollar dəyərində hərbi yardım göstərib.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə İsrailin "НЭП" saytı yazıb.

İki administrasiyanın ortaq izi - 21,7 milyard dollarlıq silah axını

Brown Universitetinin Watson Məktəbi nəzdində fəaliyyət göstərən "Costs of War" ("Müharibənin xərcləri") layihəsinin yeni tədqiqatına görə, bu yardım həm Co Baydenin, həm də Donald Trampın prezidentlik dövrlərini əhatə edir. Hesabat 2023-cü ilin oktyabrın 7-də HƏMAS-ın hücumunun ildönümündə dərc olunub. Həmin gün müasir Qəzza münaqişəsinin başlanğıcı hesab olunur.

Araşdırma müəllifləri vurğulayır ki, məlumatlar əsasən açıq mənbələr və Konqresin hesabatlarına əsaslanır. Buna baxmayaraq, bu sənəd ABŞ-ın İsrailə hərbi dəstəyi barədə ən əhatəli və şəffaf mənzərəni təqdim edir.

Hesabata görə, Bayden administrasiyası dövründə - müharibənin ilk ilində İsrailə 17,9 milyard dollar, Trampın hakimiyyətə qayıdışından sonra isə əlavə 3,8 milyard dollar məbləğində yardım ayrılıb. Bəzi tədarüklər artıq icra edilib, qalan hissə isə yaxın illərdə tamamlanacaq.

Yaxın Şərqdə əlavə 10 milyard dollarlıq əməliyyatlar

Layihənin ikinci hesabatında ABŞ-ın son iki ildə Yaxın Şərqdə apardığı hərbi əməliyyatların və təhlükəsizlik xərclərinin ümumi dəyəri 9,6-12 milyard dollar arasında qiymətləndirilir.

Bu xərclərə Yəməndə husilərə qarşı hava zərbələri, İranın nüvə obyektlərinə yönəlik əməliyyatlar, eləcə də kəşfiyyat, logistika və hava donanması xərcləri daxildir. Məsələn, yalnız 2025-ci ilin iyun ayında İrana qarşı həyata keçirilən hücumlar ABŞ büdcəsinə 2-2,25 milyard dollara başa gəlib.

Amerikanın dəstəyi olmasa, İsrail müharibəni davam etdirə bilməzdi

Hesabat müəlliflərinin fikrincə, ABŞ-ın bu miqyasda yardımı olmasaydı, İsrailin HƏMAS-a qarşı belə genişmiqyaslı müharibə aparması mümkün olmazdı. Ekspertlər bildirir ki, on milyardlarla dollarlıq gələcək hərbi dəstək artıq iki ölkə arasında imzalanmış uzunmüddətli müqavilələrdə nəzərdə tutulub.

Bu hesabat Vaşinqtondakı Quincy Institute for Responsible Statecraft ("Məsuliyyətli Dövlət Siyasəti üzrə Quincy İnstitutu") ilə birgə hazırlanıb. İnstitut dəfələrlə İsrail tərəfdarları tərəfindən "izolyasionist və anti-İsrail mövqe"də ittiham edilib, lakin qurum bu iddiaları rədd edir və məqsədinin ABŞ-ın xarici siyasətində "müharibə asılılığını" azaltmaq olduğunu bildirir.

Atəşkəs planı və davam edən müharibə

Hesabatın dərc olunduğu vaxtda Misirdə İsrail və HƏMAS nümayəndələri arasında növbəti dolayı danışıqlar raundu keçirilib. Hər iki tərəf Tramp administrasiyasının irəli sürdüyü atəşkəs planını prinsipial olaraq dəstəklədiyini açıqlayıb.

Bununla belə, Qəzzadakı vəziyyət dəyişmir - müharibə artıq ikinci ilə daxil olub, mülki itkilər on minlərlə nəfərə çatıb, beynəlxalq təşkilatlar isə ABŞ-ın "sinirsiz hərbi dəstəyini" tənqid etməyə davam edir. Ağ Ev sualları Pentaqona yönləndirib, Dövlət Departamenti isə İsrailə ayrılan yardımın həcmi barədə şərh verməkdən imtina edib.

"Sülh çağırışları səs-soraq içində itir"

Watson İnstitutunun hesabatı bir daha göstərir ki, Qəzza müharibəsi təkcə regional qarşıdurma deyil - bu, müharibə sənayesinin siyasi və iqtisadi gücü ilə qidalanan, çoxmilyard dollarlıq qlobal sistemin tərkib hissəsidir.

ABŞ-ın hərbi yardımı rəsmi şəkildə "İsrailin müdafiəsini təmin etmək" kimi təqdim olunsa da, bu siyasətin nəticəsi Qəzzada humanitar fəlakətin dərinləşməsi, Yaxın Şərqdə isə yeni silahlanma yarışının güclənməsi olub.

İndi beynəlxalq ictimaiyyətin qarşısında tək bir sual dayanır: bu müharibə maliyyə və strateji maraqların, yoxsa insani dəyərlərin qalib gələcəyi bir sınağa çevriləcəkmi?