ABŞ nin İsrail siyasəti: Təhlükəsizlik zəmanəti, yoxsa yeni gərginliklərin başlanğıcı?

ABŞ-nin dövlət katibi Marko Rubionun İsrailə səfəri zamanı səsləndirdiyi “Yaxın Şərqdə İsrail kimi ölkələr daha çox olsaydı, dünya daha təhlükəsiz olardı” fikri beynəlxalq arenada geniş müzakirələrə səbəb olub.

Onun bu bəyanatı, xüsusilə, regiondakı mövcud gərginlik, təhlükəsizlik çağırışları və dövlətlərin müdafiə siyasətləri fonunda mühüm əhəmiyyət kəsb edir. İsrailin Yaxın Şərqdə özünəməxsus siyasi və hərbi strategiyaları, regiondakı digər ölkələrdən fərqli idarəçilik modeli və Qərbin dəstəyi ilə inkişaf etmiş təhlükəsizlik sisteminə malik olması bu kimi fikirlərin irəli sürülməsinə səbəb olur. Lakin bu yanaşma müxtəlif perspektivlərdən qiymətləndirilməli, həm region ölkələrinin maraqları, həm də qlobal güc balansı nəzərə alınmalıdır.

Bu fikirlər həqiqətən regionun sabitliyinə töhfə verəcək, yoxsa, bölgədəki mövcud ziddiyyətləri daha da dərinləşdirəcək?

Mövzu ilə bağlı Bakıvaxtı.az-a açıqlama verən politoloq Əlimusa İbrahimov bildirib ki, ABŞ-nin dövlət katibi Marko Rubionun İsrailə səfəri çərçivəsində bu məzmunlu çıxışlar edəcəyi gözlənilən idi:

"Çünki ona administrasiyasında yer verən Trampın özünü də İsraillə çox sıx tellər bağlayır və bu əlaqələr həm siyasi, həm iqtisadi, həm də ideoloji baxımdan dərin köklərə malikdir. Trampın prezidentliyi dövründə İsrailə verdiyi dəstək misilsiz idi və onun bu istiqamətdə atdığı addımlar ABŞ-nin əvvəlki prezidentlərinin siyasətindən kəskin şəkildə fərqlənirdi".

Əlimusa İbrahimov: ABŞ tərəfindən İsraillə bağlı çox ciddi bəyanatlar eşidəcəyik

Onun sözlərinə görə, Marko Rubionun bu bəyanatları həm ABŞ-İsrail münasibətlərinin gələcək illərdəki konturlarını müəyyən edir, həm də Donald Trampın İsrailə səfərinə hazırlıq işlərini yerinə yetirir:

"Yəni biz Trampın dilindən İsraillə bağlı daha ciddi bəyanatlar eşidəcəyik. Amma Rubionun “Yaxın Şərqdə İsrail kimi ölkələr daha çox olsaydı, dünya daha təhlükəsiz olardı” fikrinə gəlincə, əlbəttə ki, o, İsrail perspektivindən bu fikri işlədir və nəzərə almaq lazımdır ki, əgər həm ABŞ, həm də İsrailin Yaxın Şərqdə Yəhudi dövlətinə oxşar dövlətin yaradılması imkanı olsaydı onlar bunu çoxdan edərdilər. Suriya ərazisində muxtar kürd dövlətinin yaradılmasına cəhd də elə bu məqsədlə edilir. Amma hesab edirəm ki, ABŞ-nin bu layihəsinin həyata keçməsinə region dövlətləri heç bir halda imkan verməyəcək".

ABŞ-nin dövlət katibinin İsraillə bağlı səsləndirdiyi fikirlər və politoloqun bəyanata dair təhlili göstərir ki, Vaşinqtonun İsrailə dəstək siyasəti Tramp administrasiyası dövründə daha da güclənib və bu tendensiya gələcəkdə də davam edə bilər. Rubionun “Yaxın Şərqdə İsrail kimi ölkələr daha çox olsaydı, dünya daha təhlükəsiz olardı” fikri, əsasən, ABŞ-İsrail müttəfiqliyinin perspektivindən irəli gəlir:

“Lakin bu yanaşma Yaxın Şərqin geosiyasi reallıqları fonunda ciddi müzakirə mövzusudur. Çünki regionda mövcud etnik, dini və siyasi dinamika İsrail modelinə bənzər yeni bir dövlətin formalaşmasını çətinləşdirir. Bunun ən bariz nümunəsi ABŞ-nin dəstəyi ilə Suriyada kürd muxtariyyətinin yaradılması cəhdidir ki, bu da region ölkələrinin sərt müqaviməti ilə qarşılanır”.

Bütün bu faktorlar nəzərə alındıqda, ABŞ-nin İsrail siyasətinin gələcəkdə də Yaxın Şərqdə güc balansına təsir edəcəyi gözlənilir. Ancaq bu siyasətin həqiqətən regional təhlükəsizliyə töhfə verib-verməyəcəyi, yoxsa yeni münaqişələr üçün zəmin yaradacağı sual altındadır.

Əli Hüseynov