ABŞ nin təklif etdiyi saziş Kiyev üçün hansı riskləri daşıyır? ŞƏRH

Asif Nərimanlı: Ukrayna ABŞ-nin planını tam rədd edə bilməz

Rusiya-Ukrayna müharibəsinin gedişatı yeni diplomatik aktivlik mərhələsinə qədəm qoyub. ABŞ-nin təklif etdiyi sülh planı ətrafında gedən müzakirələr həm Kiyev, həm də Qərbdə narahatlıq yaradıb. Təklif edilən şərtlər Ukraynanın gələcək təhlükəsizliyi və ərazi bütövlüyü ilə bağlı suallar doğurur. Buna baxmayaraq, mövcud geosiyasi balans Kiyevin seçim imkanlarını məhdudlaşdırır. Həmçinin onu danışıqlar masasında daha ehtiyatlı davranmağa məcbur edir. 

Qeyd edək ki, ABŞ administrasiyası ötən həftə Ukraynaya təhlükəsizlik təminatları ilə bağlı yeni çərçivə sazişi təqdim edib. Bu barədə “RBC-Ukraina” öz mənbələrinə istinadən məlumat yayıb. Məlumata görə, sənəd NATO-nun 5-ci maddəsinin prinsipləri əsasında hazırlanıb və üç əsas müddəanı əhatə edir.

Sazişə əsasən, Rusiyadan Ukraynaya yenidən silahlı hücum olacağı təqdirdə ABŞ prezidenti ölkənin müdafiəsi üçün silahlı qüvvələrdən, kəşfiyyat və logistik dəstəkdən, eləcə də iqtisadi və diplomatik tədbirlərdən istifadə etmək səlahiyyəti əldə edir.

Siyasi şərhçi Asif Nərimanlı Sherg.az-a açıqlamasında Amerikanın Ukraynadakı müharibənin başa çatması üçün təqdim etdiyi 28 bəndlik sülh planının Kiyev üçün ciddi itkilər vəd etdiyini söyləyib: 

"Ərazi baxımından Ukraynanın müəyyən torpaqlarının de facto Rusiya nəzarətinə keçməsi nəzərdə tutulur. Bunun qarşılığında isə təhlükəsizlik zəmanəti verilməsi planlaşdırılsa da, bu zəmanətin necə təmin olunacağı açıqlanmır. Eyni zamanda NATO üzvü olmayan Ukraynaya hərbi qüvvələrin yerləşdirilməsi nəzərdə tutulmur. Bu vəziyyətdə təhlükəsizlik zəmanətinin effektivliyi şübhə altına düşür. Belə görünür ki, Amerika Ukraynanı sülh planına razı salmaq üçün yalnız zəmanətçi rolu oynamağa çalışır, amma onun praktiki icrası barədə ətraflı məlumat vermir. Hazırki vəziyyət göstərir ki, Ukraynanın ABŞ-nin təqdim etdiyi sülh planından tamamilə imtina etməsi və ya müqavimət göstərməsi ehtimalı zəifdir. Cenevrədə aparılan danışıqlar da bunu təsdiqləyir. Ukrayna geri çəkilə və ya planı rədd edə bilmir, lakin eyni zamanda mövqeyini gücləndirməyə çalışır. Ukrayna, Avropalı tərəfdaşlarla birgə ABŞ-ni Kiyevin mövqeyini nəzərə almağa razı salmaq niyyətindədir".

Ekspert bildirib ki, diplomatik danışıqların davam edəcəyi gözlənilir:

"Lakin prinsipial məsələlərdə ciddi dəyişiklik olacağı ehtimalı azdır. Prinsipial məsələlərə Ukraynanın NATO-ya qoşulması kimi mövzular daxildir ki, bunlar həm Ukrayna, həm də Rusiya üçün önəmlidir. Lakin Ukraynanın mövqeyini nəzərə almaq və onu razı salmaq üçün planın bəzi maddələrində dəyişiklik edilə bilər. Bu dəyişikliklərdən biri təhlükəsizlik zəmanətlərinin necə veriləcəyinin açıqlanması ilə bağlı ola bilər. Həmçinin Zaparoji Atom Elektrik Stansiyasının fəaliyyəti ilə bağlı Ukraynanın mövqeyinə uyğun maddələr də plana daxil edilə bilər. Adətən bu cür danışıqlarda hər iki tərəf döyüş meydanında fəaliyyətini aktivləşdirərək masada mövqeyini gücləndirməyə çalışır. Biz bunu müşahidə edə bilərik".