ABŞ Şərqi Avropadan geri çəkilirmi?

Vaşinqton-Moskva münasibətlərinin yumşalması fonunda Avropa dövlətlərində milli təhlükəsizliklə bağlı gərginlik artır. Xüsusilə qitənin şərqindəki ölkələr və onların xalqları Rusiyanın Ukraynadan sonra bu istiqamətdə mümkün geniş miqyaslı hücumundan əndişələnirlər.

Narahat olmaq üçün isə kifayət qədər əsaslar var. Pentaqon artıq Avropanın təhlükəsizlik çətiri rolunda çıxış etmək niyyətində deyil. Qitə əhalisinin müdafiə xərcləri komfortlu dönəminə son qoyula bilər. Avropa istər-istəməz öz hayına qalmalıdır.

Bu arada ABŞ Prezidenti Donald Tramp ölkəsinin Şərqi Avropada hərbi iştirakını azaltmağa qərar verib. Qərb mediası yazır ki, Pentaqon hazırda Şərqi Avropadan 10 min nəfərədək hərbçinin çıxarılması imkanını nəzərdən keçirir. Xəbəri BBC yayıb.

Qeyd edək ki, 2022-ci ildə Co Bayden administrasiyası Rusiyanın Ukraynaya hücumundan bir müddət sonra Ukrayna ilə həmsərhəd ölkələrə 20 min nəfərlik hərbi kontingent göndərmişdi. İndi həmin hərbçilərin, təxminən, yarısı geri qaytarılacaq.

Polşanın müdafiə naziri Vladislav Kosinyak-Kamış “Polsat” telekanalına müsahibəsində bildirib ki, bu ölkənin Jeşuv şəhərindəki ABŞ hərbi kontingentinin istifadə etdiyi hərbi texnikanın bir hissəsi elə orada qalacaq. “Abrams” tanklarına xidmət göstərilməsi üçün istifadə olunan avadanlıq artıq lazım deyil, çünki Kiyevə hərbi yardım göndərən dövlətlər Ukraynada texnikaya özləri xidmət göstərir”, - deyə o əlavə edib.

Nazir dəqiqləşdirib ki, Jeşuvda bir neçə yüz amerikalı hərbçi yerləşdirilmişdi, indi onlar Polşada başqa hərbi bazalara köçürüləcəklər. Siyasətçi həmçinin Polşa hakimiyyətinin ABŞ kontingentinin Jeşuvdan çıxarılması barədə əvvəlcədən məlumat verməməsinə aydınlıq gətirib: “Biz bunu edə bilməzdik, amerikalılar bunu çox ciddi şəkildə xahiş etmişdilər”.

Varşava özünün təhlükəsizliyi ilə bağlı konkret addımlar atmağa başlayıb. İlk növbədə, ölkədə əsgər sayını artırmaq məsələsi gündəmə gətirilib. Baş nazir Donald Tusk jurnalistlərə açıqlamasında bildirib ki, rəsmi Varşava mümkün təhdidləri nəzərə alaraq, Polşada məcburi hərbi mükəlləfiyyəti bərpa etmək planı üzərində işləyir.

Polşanın Silahlı Qüvvələri artıq 3 ildən çoxdur ki, qonşusu Ukrayna ilə müharibə aparan Rusiya ilə müqayisədə xeyli azdır. Son məlumatlara görə, hazırda Rusiyanın 1,3 milyon, Ukraynanın isə 800 min hərbçisi olduğu halda, Polşanın yalnız 200 min civarında əsgər və zabiti var. Varşava ölkədə silahlı qüvvələrin sayını azı 500 minə çatdırmaq istəyir.

Təhlilçilər qeyd edirlər ki, 2022-ci il fevralın 24-də Rusiyanın Ukraynaya hərbi müdaxiləsindən sonra bir çox Avropa ölkələrinin hərbi çağırışa baxışı dəyişib. Xüsusilə də coğrafi baxımdan Rusiyaya daha yaxın olan dövlətlər silahlı qüvvələrini gücləndirmək istəyirlər.

Qeyd edək ki, Latviya da hərbi kontingentini artırmağı planlaşdırır. 2006-cı ildə məcburi hərbi xidməti ləğv etmiş bu Baltikyanı ölkə 2023-cü ildən etibarən, kişilər üçün 11 aylıq məcburi əsgərlik başladıb. Latviyalı qadınlar könüllü olaraq hərbi xidmətə gedə bilərlər.

Latviyanın Baş naziri Edgars Rinkevics bir müddət əvvəl mediaya açıqlamasında bildirib ki, yaxın gələcəkdə digər bir neçə Avropa ölkəsi də eyni addımı atmalı olacaq. Belə ki, Qərbi Avropada bir çox dövlətlər İkinci Dünya və “soyuq” müharibələrdən sonra hərbi xidmətə məcburi çağırışı ləğv ediblər.

Lakin qitədə bu modeldən əl çəkməyən ölkələr də var. Məsələn, son illər ərzində Ukrayna, Litva, İsveç və Latviya da məcburi əsgərliyi bərpa edib. Məlum olduğu kimi, ABŞ administrasiyası “köhnə qitə”dəki “müttəfiqlərinin” öz milli təhlükəsizliklərinin qayğısına özlərinin qalmalı olduğunu bildirib.

Yeri gəlmişkən, Ağ evin bu tələbi NATO-nun gələcək taleyini sual altında qoyur. Düzdür, bu günlərdə ABŞ-ın dövlət katibi Marko Rubio vurğulayıb ki, Vaşinqton alyansın tarix səhnəsindən yox olmasını istəmir, əksinə alyansın güclənməsində maraqlıdır. Amma vəd ayrı, əməl ayrıdır. Reallıq budur ki, NATO Avropada əsgər sayını, deməli əvvəlki qüdrətini itirir.

İki gün əvvəl Ağ evin yeni administrasiyası təxminən 1 trilyon dollar məbləğində müdafiə büdcəsini təsdiqləyib. Prezident Donald Tramp bildirib: “Biz pula qənaət edirik, lakin ordu qurmağa ehtiyacımız var və güclü olmalıyıq. Çünki indi ətrafda çox pis qüvvələr var!” D.Tramp belə bir faktı da əlavə edib ki, bu, ABŞ-ın ordu üçün indiyədək qəbul etdiyi ən böyük büdcə olacaq.

Rusiya–Ukrayna müharibəsində isə vəziyyət günbəgün pisləşir. Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin baş komandanı Aleksandr Sırski “LB.ua”ya müsahibəsində bildirib ki, Rusiya Ordusu Sumı və Xarkov vilayətlərinə genişmiqyaslı yeni hücuma başlayıb. Moskva isə bildirib ki, dünən Rusiyanın 11 regionu üzərində 158 PUA zərəsizləşdirilib. Hər iki tərəfdən ciddi dağıntılar və canlı itkilərin olduğu bildirilir.

Məsaim ABDULLAYEV
XQ