ABŞ Ukrayna atəşkəs dialoqu: sülhə doğru bir addım

2025-ci il martın 11-də Birləşmiş Ştatlar və Ukrayna Rusiyanın davam edən münaqişəsində atəşkəsə nail olmaq və sülhün bərqərar olması məqsədilə əhəmiyyətli bir dialoq aparmışdılar. Ciddədə, Səudiyyə Ərəbistanında keçirilən müzakirələr bölgədə sabitliyin bərqərar edilməsi səylərində mühüm bir an idi.

Bu Amerika demokratiyasının mühüm qələbəsi, Tramp avtorizminin diz çökdürülməsi, ABŞ etibarının bərpası üzrə ilk addım idi.

Gözlənilmədən Tramp komandasının Putin kimi bir terroristə tam dəstək verməsi, Putindən daha kəskin başqa xalqları işğal anonsu (Putin heç olmasa bir bəhanə gətirirdi ki, o bölgələrdə rus millətinin hüquqları pozulurdu), ABŞ-ın çox saylı öhdəliklərinin tamamilə əksinə, Kanadanı işğal anonsu, Qrenlandiyanı ABŞa birləşdirməsi və s. qəti beynəlxalq cinayət xarakterli avtoritar müddəalar bu ölkənin imicinə, etibarını çox ciddi sarsıtmışdı (bundan sonra heç vaxt ABŞ-ın 2025-ci ilə qədər olan imici, etibarını geri qaytarmaq mümkün olmayacaq, bütün tarixi boyu ABŞ kimdənsə bir kvm belə torpaq iddiasına qalxmamışdı), bazarlar, iqtisadiyyat da Tramp komandasına yerini göstərdi, ciddi cəzalandırdı, 10 martda bazarlar zəlzələ kimi silkələndi, ölkə iqtisadiyyatında resessiya başlamışdır.  ABŞ demokratiyası buna yol verməməli idi, təəssüf ki,  gec ayıldı. Dünənki, görüş və nəticələr məhz ABŞ demokratiyasının, gecikmiş də olsa  qələbəsi idi.

Atəşkəs razılaşması

Dialoqun əsas nəticələrindən biri Ukraynanın Rusiya ilə 30 günlük atəşkəsə razı olması idi. Bu atəşkəs, qarşılıqlı razılaşma əsasında uzadıla bilər və Rusiyanın qəbul etməsi və eyni zamanda icra etməsi şərti ilə yerinə yetiriləcəkdir. Amerika Birləşmiş Ştatları demokratları (Tramp komandası deyil, xalq  o komandanı məcbur etdilər) bu razılaşmanın asanlaşdırılmasında mühüm rol oynamışdır. Bu, hər iki millətin münaqişənin dinc yollarla həlli üçün necə ciddi səy göstərdiyini vurğulayan bir addım idi.

Humanitar səylər

Atəşkəsə əlavə olaraq, dialoq humanitar yardım səylərinə də diqqət yetirdi. Nümayəndə heyətləri əsirlərin dəyişdirilməsinin, mülki şəxslərin buraxılmasının və məcburi köçürülmüş Ukrayna uşaqlarının geri qaytarılmasının vacibliyini müzakirə etdilər. Bu tədbirlər münaqişədən təsirlənən insanların əzablarını yüngülləşdirmək və tərəflər arasında etimad yaratmaq üçün vacibdir.

İqtisadi əməkdaşlıq

Dialoqun digər əhəmiyyətli tərəfi Ukraynanın mineral resurslarının inkişafını sürətləndirmək üçün razılaşma oldu. Bu, Ukraynanın iqtisadiyyatını gücləndirmək və uzunmüddətli rifahını və təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədi daşıyan geniş bir razılaşmadır. ABŞ və Ukrayna arasında bu sahədə yenidən yaranan əməkdaşlıq, uzunmüddətli sülhə nail olmaq üçün iqtisadi sabitliyin strateji əhəmiyyətini vurğulayır.

Diplomatik səylər

Ciddədəki dialoq uzun müzakirələr və səkkiz saatdan çox davam edən danışıqlarla yadda qaldı. ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio Rusiyanın sülhə nail olmaqda qarşılıqlı vacibliyini vurğulayaraq, "topun indi Moskvanın meydanında olduğunu" bildirdi. Hər iki millətin qapalı qapılar arxasında danışıqlar yolu ilə münaqişəni dayandırmaq yollarını tapmaq öhdəliyi, onların diplomatik səylərinin nə qədər ciddi olduğunu nümayiş etdirdi.

Haşiyə: Tramp komandasının bütün üzvləri eyni xarakterdədir: M. Rubio onu da deməyi unutmadı ki, Tramp dünyanın prezidenti olmağı planlaşdırır - bu vaxt Alış kişinin lətifəsi yada düşür: "Nə ilə Alış?" Lətifə bəədəf olduğuna görə yazmıram. Ağdamlılar yaxşı bilir bu əhvalatı. 

Dərin hörmətlə, prof. Saleh Məmmədov.