ABŞ və İran arasında “tarixi sənəd” imzalanır Yaxın Şərq dəyişir

ABŞ Prezidenti Donald Trampın Vaşinqtonla Tehran arasında “tarixi sənəd”in iyunun 14-də imzalanacağına dair açıqlaması Yaxın Şərqdə yeni siyasi mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir.

Uzun illər qarşıdurma, sanksiyalar, nüvə proqramı ətrafında gərginlik və qarşılıqlı ittihamlarla müşayiət olunan ABŞ-İran münasibətlərində mümkün razılaşma təkcə iki ölkə üçün deyil, bütün region və qlobal enerji bazarları üçün ciddi əhəmiyyət daşıyır.

Əgər Trampın bəhs etdiyi sənəd həqiqətən də imzalansa, bu, son onilliklərin ən mühüm diplomatik hadisələrindən biri ola bilər. Xüsusilə Hörmüz boğazının gəmiçilik üçün tam açılması ilə bağlı verilən mesaj beynəlxalq bazarlarda diqqətlə izlənilir. Dünyada daşınan neftin əhəmiyyətli hissəsinin məhz bu strateji marşrutdan keçdiyini nəzərə alsaq, bölgədə təhlükəsizlik risklərinin azalması enerji qiymətlərinə də təsir göstərə bilər.

Digər tərəfdən, Vaşinqtonun Tehranla münasibətləri normallaşdırmaq istiqamətində addımlar atması İsrail, Körfəz ölkələri və regiondakı digər oyunçuların siyasi hesablamalarına da təsirsiz ötüşməyəcək. Trampın İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu ilə telefon danışığında tərəflərin sülh sazişinə əvvəlkindən daha yaxın olduqlarını vurğulaması da prosesin yüksək səviyyədə koordinasiya olunduğunu göstərir.

Bununla yanaşı, siyasi müşahidəçilər ehtiyatlı optimizmin qorunmasının vacibliyini bildirirlər. Çünki ABŞ və İran arasında əsas fikir ayrılıqları nüvə proqramı, uranın zənginləşdirilməsi, regional təhlükəsizlik məsələləri və Tehranın Yaxın Şərqdəki təsir imkanları ilə bağlıdır. Məhz bu məsələlər əvvəlki danışıqların dəfələrlə dalana dirənməsinə səbəb olmuşdu.

Analitiklərin fikrincə, razılaşmanın əldə olunması Tramp administrasiyası üçün də mühüm siyasi dividendlər vəd edir. Ağ Ev rəhbəri həm daxili auditoriyaya, həm də beynəlxalq ictimaiyyətə mürəkkəb böhranları diplomatik yollarla həll edə bilən lider obrazını təqdim etməyə çalışır. Bu baxımdan İranla mümkün anlaşma Trampın xarici siyasətdə ən böyük uğurlarından biri kimi təqdim oluna bilər.

Nəticə etibarilə, iyunun 14-nə planlaşdırıldığı bildirilən sənədin məzmunu və əhatə dairəsi hələ tam açıqlanmasa da, Trampın bəyanatı artıq dünya paytaxtlarında və enerji bazarlarında ciddi müzakirələrə səbəb olub. Qarşıdakı günlərdə Vaşinqton və Tehrandan gələcək açıqlamalar bu prosesin həqiqətən tarixi dönüş nöqtəsinə çevrilib-çevrilməyəcəyini müəyyənləşdirəcək.