ABŞ və İran arasındakı Anlaşma Memorandumu DEŞİFRƏ EDİLDİ

110 günlük müharibədən sonra, 17 iyunda Vaşinqton və Tehran münaqişəyə son qoymaq üçün Anlaşma Memorandumu imzaladı. Bu sənəddən sonra həll etmədiyi məsələlər üzrə danışıqların aparılması gözlənilir.

Bakıvaxtı.az “Le Monde.fr”ə istinadla Anlaşma Memorandumunun tam mətnini təqdim edir.

1-ci bənd. Amerika Birləşmiş Ştatları və İran İslam Respublikası, hazırkı müharibədəki müttəfiqləri ilə birlikdə, bu Anlaşma Memorandumunu imzalayaraq, Livan da daxil olmaqla, bütün cəbhələrdə hərbi əməliyyatların dərhal və qəti şəkildə dayandırıldığını bəyan edir və bununla da bir-birinə qarşı hər hansı bir müharibə və ya hərbi əməliyyat başlatmaqdan, bir-birinə qarşı hər hansı bir təhdiddən və ya güc tətbiqindən çəkinməyi və Livanın ərazi bütövlüyünə, suverenliyinə zəmanət verməyi öhdəlik götürürlər. Yekun razılaşma Livan da daxil olmaqla, bütün cəbhələrdə müharibənin qəti şəkildə dayandırılmasını, eləcə də bu bəndin digər müddəalarını təsdiqləyəcək.

2-ci bənd. Amerika Birləşmiş Ştatları və İran İslam Respublikası bir-birinin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət etməyə və bir-birinin daxili işlərinə hər hansı müdaxilədən çəkinməyi öhdəlik götürürlər.

3-cü bənd. Amerika Birləşmiş Ştatları və İran İslam Respublikası qarşılıqlı razılaşma yolu ilə uzadıla bilən maksimum altmış gün müddətində danışıqlar aparmağı və yekun razılaşmanı bağlamağı öhdələrinə götürürlər.

4-cü bənd. Bu Anlaşma Memorandumunun imzalanması ilə Amerika Birləşmiş Ştatları İran İslam Respublikasına qarşı dəniz blokadasını və digər maneələri aradan qaldırmağa başlayacaq və otuz gün ərzində dəniz blokadasına tamamilə son qoyacaq. Bu müddət ərzində dəniz nəqliyyatı İran İslam Respublikası tərəfindən müharibədən əvvəlki dövrə bərabər səviyyədə bərpa ediləcək. Amerika Birləşmiş Ştatları həmçinin yekun razılaşmanın bağlanmasından otuz gün ərzində qüvvələrini İran İslam Respublikasının yaxınlığından çıxarmağı öhdəsinə götürür.

5-ci bənd. Bu Anlaşma Memorandumunun imzalanmasından sonra İran İslam Respublikası ticarət gəmilərinin Fars körfəzi ilə Oman körfəzi arasında yalnız altmış gün müddətində pulsuz təhlükəsiz keçidini təmin etmək üçün bütün səylərini göstərəcək. Ticarət gəmilərinin hərəkəti dərhal başlayacaq və İran İslam Respublikasının mina təmizləməsi ilə bağlı texniki və hərbi maneələri aradan qaldırmaq zərurəti nəzərə alınmaqla, otuz gün ərzində bərpa olunacaq. İran İslam Respublikası, tətbiq olunan beynəlxalq hüquqa və Hörmüz boğazının sahil dövlətlərinin suveren hüquqlarına uyğun olaraq, digər Fars körfəzi dövlətləri ilə məsləhətləşmələr apararaq, Hörmüz boğazında gələcək dəniz idarəçiliyi və xidmətlərini müəyyən etmək üçün Oman Sultanlığı ilə dialoq aparacaq.

6-cı bənd. Amerika Birləşmiş Ştatları regional tərəfdaşları ilə birlikdə İran İslam Respublikasının yenidən qurulması və iqtisadi inkişafı üçün ən azı 300 milyard dollar (262 milyard avro) məbləğində qarşılıqlı razılaşdırılmış və yekun plan hazırlamağı öhdəsinə götürür. Bu planın həyata keçirilməsi üsulları altmış gün ərzində bağlanacaq qəti razılaşma ilə yekunlaşdırılacaq. Müvafiq maliyyə əməliyyatları üçün lazım olan bütün lisenziyalar, güzəştlər və səlahiyyətlər Amerika Birləşmiş Ştatları tərəfindən veriləcək.

7-ci bənd. Amerika Birləşmiş Ştatları, Yekun Sazişdə razılaşdırılmış cədvələ uyğun olaraq, BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələri, MAQATE İdarə Heyətinin qətnamələri və bütün birtərəfli ABŞ-nin ilkin və ikinci dərəcəli sanksiyaları da daxil olmaqla, İran İslam Respublikasına qarşı bütün növ sanksiyaları ləğv etməyi öhdəsinə götürür. İran İslam Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları yuxarıda qeyd olunan sanksiyaların ləğvi məsələsinin kritik əhəmiyyətini qəbul edir və bu məsələ ilə bağlı qarşılıqlı razılığa gəlmək üçün danışıqlar zamanı bu məsələləri dərhal həll etmək niyyətində olduqlarını bildirirlər.

8-ci bənd. İran İslam Respublikası nüvə silahı əldə etməyəcəyini və inkişaf etdirməyəcəyini bir daha təsdiqləyir. Amerika Birləşmiş Ştatları və İran İslam Respublikası, zənginləşdirilmiş material ehtiyatlarının ləğvi məsələsini 7-ci paraqrafda qeyd olunan cədvələ uyğun olaraq, qarşılıqlı razılaşdırılacaq bir mexanizm vasitəsilə həll etmək barədə razılığa gəliblər. Tətbiq ediləcək minimum metod MAQATE-nin nəzarəti altında yerində durulaşdırma ("aşağı qarışdırma") olmalıdır. İki tərəf həmçinin zənginləşdirmə məsələsini, eləcə də İran İslam Respublikasının nüvə ehtiyacları ilə bağlı digər qarşılıqlı razılaşdırılmış məsələləri yekun razılaşmada razılaşdırılacaq qənaətbəxş çərçivəyə əsasən nəzərdən keçirmək barədə razılığa gəliblər. Yekun razılaşma bu paraqrafın müddəalarını təsdiqləyəcək. Amerika Birləşmiş Ştatları və İran İslam Respublikası yuxarıda qeyd olunan nüvə məsələlərinin kritik əhəmiyyətini qəbul edir və qarşılıqlı razılığa gəlmək üçün danışıqlar zamanı onları dərhal həll etmək niyyətində olduqlarını bildirirlər.

9-cu bənd. Yekun razılaşmanın bağlanmasına qədər Amerika Birləşmiş Ştatları və İran İslam Respublikası status-kvonu qorumaq barədə razılığa gəliblər. İran İslam Respublikası nüvə proqramının hazırkı status-kvonu qoruyub saxlayacaq və Amerika Birləşmiş Ştatları bölgəyə heç bir yeni sanksiya tətbiq etməyəcək və ya əlavə qüvvələr yerləşdirməyəcək.

10-cu bənd. Amerika Birləşmiş Ştatları, bu Anlaşma Memorandumunun imzalanmasından sanksiyaların ləğvinə qədər ABŞ Maliyyə Nazirliyi tərəfindən İran xam neftinin, neft məhsullarının və onların törəmələrinin ixracına, eləcə də bankçılıq, sığorta, nəqliyyat və s. daxil olmaqla bütün əlaqəli xidmətlərə güzəştlər veriləcəyini öhdəsinə götürür.

11-ci bənd. Amerika Birləşmiş Ştatları, bu Anlaşma Memorandumunun tətbiqi ilə əlaqədar dondurulmuş və ya məhdudiyyətlərə məruz qalan İran İslam Respublikasının vəsaitlərini və aktivlərini tam şəkildə təqdim etməyi öhdəsinə götürür. Amerika Birləşmiş Ştatları və İran İslam Respublikası danışıqlar zamanı bu vəsaitlərin buraxılması prosedurları barədə qarşılıqlı razılığa gələcəklər. Bu vəsaitlər, ilkin hesablarında saxlanılsa da, köçürülsə də, İran İslam Respublikası Mərkəzi Bankı tərəfindən təyin edilmiş istənilən son benefisiara ödənişlər etmək üçün tam şəkildə təqdim ediləcəkdir. Amerika Birləşmiş Ştatları bu məqsədlə bütün zəruri lisenziyaları və səlahiyyətləri verməyi öhdəsinə götürür.

12-ci bənd Amerika Birləşmiş Ştatları və İran İslam Respublikası bu Anlaşma Memorandumunun düzgün şəkildə həyata keçirilməsini və gələcəkdə yekun razılaşmaya uyğunluğunu təmin etmək üçün icra mexanizminin tətbiq olunacağı barədə razılığa gəlirlər.

13-cü bənd Bu Anlaşma Memorandumu imzalandıqdan və  sözügedən Protokolun 1, 4, 5, 10 və 11-ci bəndlərinin tətbiqinə başlanılması və bu cür tətbiqin davam etdirilməsi şərtilə, Amerika Birləşmiş Ştatları və İran İslam Respublikası yalnız digər bəndlərə aid olan yekun razılaşma üçün danışıqlara başlayacaqlar.

14-cü bənd. Yekun razılaşma BMT Təhlükəsizlik Şurasının məcburi qətnaməsi ilə dəstəklənəcək.

Hazırladı: Ayyət ƏHMƏD