“Afərin” deməyi dayandırın: uşağa bunun əvəzinə...

“Afərin” sözü zərərsiz bir tərif kimi görünə bilər, amma psixoloqlar xəbərdarlıq edirlər ki, bu, uşağın inkişafını ləngidə bilər.

Lent.az xarici KİV-ə istinadən bildirir ki, onun əvəzinə uşağın özünəinamını möhkəmləndirən və inkişafına motivasiya verən ifadələrdən istifadə etmək tövsiyə olunur. 

Nəticəyə yox, səylərə yönəlmiş tərif uşaqlara prosesi qiymətləndirməyi öyrədir. “Sən çox çalışmısan!” kimi cümlələr onları işləməyə davam etməyə ruhlandırır. Ümumi sözlər məsələn, “afərin” uşağa nəyi yaxşı etdiyini anlamaq üçün ipucu vermir. Konkret tərif, məsələn, “Pazlı çox səliqəli yığmısan”, uşağın şüurluluğunu və öz əməyini dərk etməsini inkişaf etdirir.

Niyə konkret tərif vacibdir?

Araşdırmalar göstərir ki, səylərinə görə təriflənən uşaqlar çətinliklərin öhdəsindən daha yaxşı gəlirlər. Onlar səhvdən qorxmur və daha çətin tapşırıqlara həvəslə başlayırlar.

“Mən dostuna kömək etdiyini gördüm” kimi cümlələr uşağın davranışlarının dəyərini vurğulayır. Bu, onda empatiya və məsuliyyət hissini gücləndirir. Müəyyən hərəkətlərə görə tərif – məsələn, “Sən çox maraqlı şəkil çəkdin” – uşağın yaradıcılıq təfəkkürünü inkişaf etdirir. Uşaqlar öz ideyaları ilə qürur duymayı öyrənirlər.

Psixoloqlar digər uşaqlarla müqayisədən qaçmağı tövsiyə edirlər. “Sən çox yaxşı həll tapdın” kimi ifadələr uşağın fərdiliyinə diqqəti yönəldir.

Həddindən artıq tərifin riski

Həddindən artıq tərif uşağın başqalarının təsdiqinə həddindən artıq bağlı olmasına səbəb ola bilər. Konkret şərhlər isə uşağa özünü müstəqil qiymətləndirməyi öyrədir. Proqresi vurğulayan cümlələr, məsələn, “Artıq daha yaxşı oxuyursan” uşağı inkişaf etməyə motivasiya edir. Bu, bacarıqların daim təkmilləşdirilə biləcəyini göstərir.

Valideynlər üçün məsləhət

Valideynlər suallar verə bilərlər, məsələn: “Bunu necə düşündün?” Bu, uşağın öz hərəkətlərini analiz etməsinə və özünəinamının artmasına kömək edir.

Araşdırmalar göstərir ki, konkret təriflər uşağın özünəqiymətini artırır. Belə uşaqlar uğursuzluqlara qarşı daha dözümlü olur. Uşağın səylərini və nailiyyətlərini görən sözlər onda özünəinam yaradır.

Valideynlər düzgün tərifdən istifadə etməklə uşaqların özünəinamlı böyüməsinə kömək edə bilərlər.