Ağ Ev Bakı arasında strateji tərəfdaşlıq: 907 ci düzəliş maneəsi

Azərbaycan-ABŞ münasibətləri yeni mərhələyə qədəm qoymaq üçün real və çoxşaxəli potensiala malikdir. Siyasi dialoqdan enerji təhlükəsizliyinə, regional sülh təşəbbüslərindən nəqliyyat və texnoloji əməkdaşlığa qədər geniş spektrdə formalaşmış bu münasibətlərin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlməsi üçün obyektiv zəmin mövcuddur. Lakin bu prosesin qarşısında hələ də aradan qaldırılmamış əsas institusional maneə qalmaqdadır. Bu, ABŞ Konqresində qəbul edilmiş ədalətsiz Azadlığı Dəstək Aktına olan 907-ci düzəlişdir.

Yeni geosiyasi reallıqlar və Vaşinqton–Bakı dialoqu

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin yanvarın 4-də ABŞ nümayəndə heyəti ilə keçirdiyi görüş bir daha göstərdi ki, Bakı regional sülh gündəliyinin aparıcı aktoru kimi beynəlxalq tərəfdaşlarla açıq və konstruktiv dialoq xəttini davam etdirir. Görüşdə ötən ilin avqustunda Vaşinqtonda Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh gündəliyinin irəlilədilməsi istiqamətində əldə olunmuş razılaşmaların tarixi əhəmiyyəti xüsusi vurğulanıb.

Prezident İlham Əliyev bu prosesdə ABŞ Prezidenti Donald Trampın rolunu önə çəkərək, Vaşinqtonun regionda sabitliyin təmin olunmasına verdiyi töhfəni yüksək qiymətləndirib. Bu məqam ABŞ-ın Cənubi Qafqazda konstruktiv vasitəçi roluna qayıtmaq niyyətinin də göstəricisi kimi dəyərləndirilə bilər.

Sülh gündəliyi: siyasətdən iqtisadi inteqrasiyaya

Azərbaycanın sülh yanaşması təkcə siyasi bəyanatlarla məhdudlaşmır, konkret iqtisadi və humanitar addımlarla müşayiət olunur. Ermənistanla ticarət münasibətlərinin qurulması, Azərbaycan neft məhsullarının bu ölkəyə ixracı, Qazaxıstan və Rusiyadan buğdanın Azərbaycan ərazisi vasitəsilə Ermənistana tranziti regionda yeni etimad mühitinin formalaşdığını göstərir.

Eyni zamanda Prezident İlham Əliyevin TRIPP dəhlizi ilə bağlı ifadə etdiyi ümidlər regional nəqliyyat və logistika arxitekturasının yenidən qurulması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu dəhliz yalnız Cənubi Qafqazı deyil, Mərkəzi Asiyanı, Yaxın Şərqi və Avropanı birləşdirən yeni geoiqtisadi xətt kimi çıxış edə bilər.

907-ci düzəliş: köhnə yanaşmanın yeni reallıqlarla ziddiyyəti

Bütün bu müsbət dinamika fonunda “Azadlığa Dəstək Aktı”na daxil edilmiş 907-ci düzəlişin mövcudluğu Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinin real mahiyyəti ilə ziddiyyət təşkil edir. Prezident İlham Əliyevin də vurğuladığı kimi, bu düzəliş bugünkü əməkdaşlıq səviyyəsinə uyğun deyil və ayrı-seçkilik xarakteri daşıyır.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp tərəfindən bu düzəlişin fəaliyyətinin dayandırılması mühüm siyasi siqnal olsa da, onun tam ləğvi üçün Konqres səviyyəsində qərar qəbul edilməsi vacibdir. Məhz bu kontekstdə ABŞ Konqresinin saytında 907-ci maddənin ləğvi ilə bağlı qanun layihəsinin dərc edilməsi diqqətçəkən və ümidverici addımdır. Layihənin əsaslandırılmasında Azərbaycanın müstəqillik dövründən etibarən ABŞ-ın etibarlı tərəfdaşı olduğu, regional sülhə sadiqlik nümayiş etdirdiyi və Ermənistanla sülh sazişi əldə etdiyi açıq şəkildə qeyd olunur.

Tramp administrasiyası və Bakı ilə yeni səhifə

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin köməkçisi Hikmət Hacıyevin “The Washington Times” qəzetinə müsahibəsində səsləndirdiyi fikirlər də bu siyasi kontekstin mahiyyətini aydın şəkildə ortaya qoyur. Onun sözlərinə görə, Tramp administrasiyası Azərbaycanın sülh gündəliyinə operativ və müsbət reaksiya verib, halbuki Bayden-Blinken administrasiyası dövründə münasibətlərdə ciddi anlaşılmazlıqlar yaşanıb və 907-ci düzəliş yenidən aktivləşdirilib.
Hacıyev Trampın birinci prezidentliyi dövründə Cənub Qaz Dəhlizi layihəsinə verilən dəstəyi xatırladaraq, ABŞ-Azərbaycan enerji əməkdaşlığının Avropanın enerji təhlükəsizliyində oynadığı rolu xüsusi vurğulayıb. Bu fakt Vaşinqton üçün Bakının yalnız regional deyil, qlobal miqyasda strateji əhəmiyyət daşıdığını göstərir.

Strateji tərəfdaşlıq üçün açıq pəncərə

Bu gün Azərbaycan dini tolerantlıq, multikulturalizm və sabitlik modeli ilə qeyri-sabit coğrafiyada Qərb üçün təbii və etibarlı tərəfdaşdır. Bakı sülhü yalnız hökumətlər arasında deyil, xalqlar arasında qurmaq strategiyasını həyata keçirir. Ermənistanla iqtisadi əlaqələrin təşviqi də bu yanaşmanın tərkib hissəsidir.

Nəticə etibarilə, Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlməsi üçün bütün siyasi, iqtisadi və geosiyasi imkanlar mövcuddur. Bu prosesin qarşısında duran əsas maneə olan 907-ci düzəlişin birdəfəlik aradan qaldırılmasıdır. Onun ləğvi yalnız ikitərəfli münasibətləri deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazda sülhü, Mərkəzi Asiya, Yaxın Şərq və Avropa ilə daha sıx və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığı təşviq edəcək.

Bu, Vaşinqton üçün də regional sabitliyə töhfə vermək və etibarlı tərəfdaşla münasibətləri strateji müstəviyə daşımaq üçün tarixi fürsətdir.

Mürtəza