Ağ evdə G7 ni əvəzləyəcək C5 xəritəsi cızıldı: ABŞ ın yeni strateji mesajı nədir?

ABŞ G7-yə alternativ yaratmaq ideyasını müzakirə edir. Bu barədə  “Politiko” nəşri məlumat yayıb.

Məlumata görə, təklif olunan ittifaq “Core 5” (C5) adlanacaq və   Rusiya, ABŞ, Çin, Hindistan və Yaponiyadan ibarət olacaq.

Nə üçün heç bir Avropa ölkəsi bu beşlikdə yoxdur? ABŞ Qoca qitədən öz diplomatik gücünü haraya daşıyır? ABŞ  ilə Çin, həmçinin ABŞ ilə Rusiya arasında gərgin münasibətlər fonunda belə bir formatın real mümkünlüyü nə qədərdir?

Moderator.az-a danışan politoloq Taleh Əliyev bildirib ki, ABŞ-ın G7-nin alternativi kimi C5 formatını irəli sürməsi real olaraq G7-ni əvəz edə biləcək bir layihəyə çevrilməyəcək. Onun sözlərinə görə, bunun əsas səbəbi ABŞ-ın formalaşdırmaq istədiyi yeni dünya düzəninin qarşısında məhz həmin formatda yer alması nəzərdə tutulan Çin Xalq Respublikası və Rusiya Federasiyasının dayanmasıdır:

“Hindistan həm Rusiya ilə ən yaxın münasibətləri olan ölkələrdən biridir, həm də ABŞ və müəyyən məsələlərdə Çinlə rahat şəkildə anlaşa bilən bir dövlətdir. Bu beşlik daxilində ABŞ-ın ən çox güvənə biləcəyi ölkə isə Yaponiyadır. Beləliklə, beş dövlətin ikisinin ABŞ-a yaxın olması, üçünün isə tam əks mövqedə dayanması, bu formatda Vaşinqtonun üstünlük qazana bilməyəcəyini göstərir. Yəni strateji məsələlərdə ciddi fikir ayrılıqları qaçılmaz olacaq. Bəs bu halda, ABŞ niyə reallaşması çətin görünən belə bir ideyanı gündəmə gətirir? Bunun səbəbi son dövrlərdə G7-yə və ümumilikdə Qərb blokuna qarşı yeni güc mərkəzinin – BRİKS-in sürətlə genişlənməsidir. BRİKS-in əsas aparıcı ölkələri də məhz adı çəkilən bu üç dövlətdir: Rusiya, Çin və Hindistan. Onlarla yanaşı Braziliya, Cənubi Afrika Respublikası və sonradan bloka qoşulan, ABŞ-dan və onun müttəfiqlərindən narazı olan, həm də yüksək inkişaf potensialına malik digər ölkələr də bu strukturun gücünü artırır”.

Politoloq əlavə edib:

“Əslində bu ideya Qərb blokunu deyil, yeni formalaşmaqda olan BRİKS-i parçalamaq məqsədi daşıyır. ABŞ bu yanaşma ilə həm Braziliyaya, həm Cənubi Afrika Respublikasına, həm də BRİKS-ə sonradan qoşulan digər ölkələrə göstərmək istəyir ki, onların tərəfdaşları – yəni Çin və Rusiya – davamlı və etibarlı siyasi xəttə malik deyillər. Mən bunu daha çox strateji mesaj xarakteri daşıyan, lakin real tətbiq imkanı olmayan bir layihə kimi qiymətləndirirəm.

Çünki bu beşlikdə adı çəkilən ölkələrdən üçü – ABŞ, Çin və Rusiya – BMT Təhlükəsizlik Şurasının veto hüquqlu daimi üzvləridir. Əgər mövcud dünya düzəni bu ölkələri qane edirsə, o zaman bu qədər geopolitik gərginlik, qarşıdurma və qlobal risklər niyə yaranır? Bu problemlərin səbəbkarı nə Böyük Britaniyadır, nə də Fransadır.  Hər iki ölkə İkinci Dünya Müharibəsindən bu yana ABŞ-ın birmənalı şəkildə müttəfiqi və onun qlobal siyasətdə ən yaxın tərəfdaşıdır. Bu baxımdan, ABŞ-ın C5 ideyasının hədəfi Qərb blokunu deyil, BRİKS daxilində parçalanma yaratmaq, xüsusən də Çin-Rusiya-Hindistan xəttində uyğunsuzluqları qabartmaqdır”.

Mehin Mehmanqızı