Alim: Yaxşı olardı ki, Qarabağ Universitetində də erməni dili tədris olunsun

Düşmənin dilini bilmək lazımdır

Milli Məclisdə “Qərbi Azərbaycana təhlükəsiz və ləyaqətli qayıdış” mövzusunda keçirilən ictimai dinləmədə bir sıra vacib məsələlərə toxunulub. Çıxış edənlər Ermənistan hökumətinin Qərbi Azərbaycandan deportasiya etdiyi soydaşlarımızın tarixi Vətənlərinə qayıtması hüququnun beynəlxalq təşkilatlar qarşısında daim qaldırılmalı olduğunu qeyd ediblər. Eyni zamanda həllini gözləyən digər vacib məsələlərə də toxunulub. Professor Firudin Cəlilov erməni dili və ədəbiyyatının tədrisinin vacibliyindən danışıb. Qeyd edib ki, Azərbaycanda erməni dilini, ədəbiyyatını tədris edən fakültə, hətta universitet yaradılmalıdır. Qərbi azərbaycanlıların problemlərini qaldırmaq üçün ermənilərin dilini öyrənmək vacibdir: “Bizə ermənilərlə qarşı-qarşıya dura biləcək, müzakirə aparacaq kadrlar lazımdır, onları hazırlamalıyıq. Ermənilər Azərbaycan dilini bilirlər, öyrənirlər, tədqiq edirlər. Amma bizdə bu çatışmazlıq hələ də həllini tapmayıb”. Məlum məsələdir ki, hər hansı bir dövlətə düşmən mövqedə duran digər dövlətin qarşı tərəfin dilini öyrənməsi, adət-ənənəsinə bələd olması siyasi və hərbi müstəvidə üstün mövqe əldə etməsi deməkdir. Bu, tarixən belə olub. Dövlət başçıları qonşu ölkələrə oranın xalqının dilini bilən, ənənələrə bələd olanları elçi qismində, lazım gəldikdə isə agent, kəşfiyyatçı kimi göndəriblər. Birinci Qarabağ müharibəsində həm Azərbaycan, həm də Ermənistan tərəfindən ratsiya vasitəsilə aparılan danışıqların bəzən dinlədildiyi və tərcümə olunaraq məlumat əldə edildiyi halları da olub. Ermənilər Çar Rusiyası tərəfindən Qafqaza, eləcə də Qarabağa köçürüldükdən sonra uzun illər azərbaycanlılarla birgə yaşayış keçirdiklərindən bizim dili bilirdilər, Qarabağ əhalisi də ermənilərin dilini bilirdi. Lakin dil bilmək kifayət etmir. Tarix, ədəbiyyat da öyrənilməlidir ki, qarşındakının xüsusiyyətlərinə, tarixi keçmişinə bələd olasan və buraxılmış səhvlər bir daha təkrarlanmasın. Məsələn, İsrail məktəblərində “İran” fənninin tədris olunacağına dair bir müddət əvvəl məlumatlar verilib. Məlumatda qeyd edilirdi ki, paytaxt Təl-Əviv yaxınlığındakı Xolon şəhərinin “Navon” liseyində şagirdlərə “İran” adlı fənn keçiləcək. Şagirdlərə əsas təhsil sahələrindən biri kimi “İran” fənni təklif edilib və 15 əlaçı məktəbli bunu qəbul edib. Tədris zamanı şagirdlərə İran İnqilab Keşikçiləri Qvardiyası (Sepah), Rza Pəhləvi və oğlu Məhəmmədrza şah dövründə baş verən etiraz mitinqləri, İranın ali rəhbəri ayətullah Seyid Əli Xaməneinin siyasəti, ölkədə məzhəb məsələləri, o cümlədən fars dili öyrədiləcək. Həmçinin şagirdlərə İsrailin İranla bağlı təhlükəsizlik və kəşfiyyat məsələləri də dərindən öyrədiləcək. Görünür, professor Firudin Cəlilov “Azərbaycanda erməni dilini, ədəbiyyatını tədris edən fakültə, hətta universitet yaradılmalıdır. Bizə ermənilərlə qarşı-qarşıya dura biləcək, müzakirə aparacaq kadrlar lazımdır, onları hazırlamalıyıq”, deyəndə məhz bu cür hərtərəfli tədrisi nəzərdə tutur. 

Tanınmış ermənişünas alim İsmayıl Tanrıverdinin fikrincə, hansı ölkə ilə münasibətlər gərgindirsə, oranın dilini bilmək və bələd olmaq vacibdir: