Alimentə nəzarət lazımdırmı, yoxsa vicdan kifayətdirmi? ARAŞDIRMA

Aliment məsələsi cəmiyyətdə ən çox müzakirə olunan ailə hüququ mövzularından biridir. Söhbət təkcə puldan getmir — burada uşağın gündəlik həyatı, inkişafı və gələcəyi dayanır. Amma ən çox sual doğuran məqam budur: bu pul necə xərclənməlidir və buna kim nəzarət etməlidir? Bir tərəfdə uşağın real ehtiyacları, digər tərəfdə isə valideynlər arasında yaranan güvən və məsuliyyət məsələsi var.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Aliment nəyə xərclənməlidir?

Əsas prinsip sadədir: aliment uşağın ehtiyacları üçün verilir. Yəni qida, geyim, təhsil, sağlamlıq və ümumi inkişaf.

Amma həyatın reallığı bir az fərqlidir. Uşaq çox vaxt tək yaşamır, o, bir ailə mühitində böyüyür. Ona görə də verilən pul təkcə “bir cüt ayaqqabı” və ya “məktəb xərci” kimi ayrılmır, ümumi ev büdcəsinə qarışa bilər. Məsələn, ev kirayəsi, kommunal xərclər və gündəlik ərzaq da dolayısı ilə uşağın həyatına təsir edir.

Bu səbəbdən praktikada iki yanaşma formalaşır: biri deyir ki, “hər qəpik uşağa sərf olunmalıdır”, digəri isə deyir ki, “uşağın yaşadığı mühit də onun xərclərinin bir hissəsidir”. Reallıq isə adətən bu iki yanaşmanın ortasında dayanır.

Nəzarət olmalıdırmı?

Bu sualın cavabı bir az həssasdır. Çünki burada həm hüquq, həm də ailə münasibətləri var.

Bir tərəfdən düşünmək olar ki, nəzarət olsa, alimentin düzgün xərclənməsi daha şəffaf olar. Bəzən insanlar narahat olur ki, verilən pul uşağa yox, başqa məqsədlərə gedə bilər. Bu baxış daha çox “qoruyucu sistem” istəyindən yaranır.

Amma digər tərəfdən, hər xərclə bağlı hesabat vermək ailə həyatını çox sərtləşdirə bilər. Axı gündəlik məişətdə hər manatın izahı real görünmür. Üstəlik, bu cür nəzarət valideynlər arasında əlavə gərginlik yarada bilər.

Ona görə də mövcud yanaşma daha çox belədir: dövlət yalnız ümumi çərçivəni müəyyən edir, xırda xərclərin idarəsi isə uşağa baxan valideynin məsuliyyətinə buraxılır.

Şəffaflıq necə təmin olunur?

Tam “hesabat sistemi” praktikada geniş tətbiq olunmur. Yəni heç kim hər ay detallı siyahı təqdim etmir ki, “aliment bu cür xərcləndi”.

Amma şəffaflıq tam yox da deyil. Ən azı bir neçə mexanizm var:

* alimentin rəsmi qaydada ödənilməsi (bank köçürməsi və s.)
* ehtiyac yaranarsa məhkəməyə müraciət imkanı
* valideynlər arasında yazılı razılaşmalar

Əslində isə sistemin əsas dayağı hüquqdan çox məsuliyyət və etibar üzərində qurulub. Yəni qanun çərçivə yaradır, amma gündəlik idarəetmə valideynlərin vicdanına və münasibətinə bağlı qalır.

Aliment sadəcə maliyyə öhdəliyi deyil, uşağın həyat keyfiyyətini qoruyan bir mexanizmdir. Onun necə xərclənməsi barədə sərt nəzarət sistemi tətbiq etmək çətin və bəzən qeyri-real görünür. Buna görə də hazırkı yanaşma daha çox balans üzərində qurulub: hüquqi məsuliyyət var, amma xırda xərclərin idarəsi ailənin öz daxili məsuliyyətinə buraxılır.

Ayşən Vəli