Alimlər bakteriyalarda yaddaş sistemini kəşf ediblər

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

ABŞ-ın Karnegi-Mellon Universitetinin tədqiqatçıları bakteriyaların hər hansı bir sinir sisteminə malik olmadan keçmiş təcrübələrdən öyrəndiyini və qazandıqları "xatirələri" növbəti nəsillərə ötürdüyünü müəyyən ediblər.

Alimlər eksperiment çərçivəsində bağırsaq çöplərinin (E. coli) qidalanma şəraitini davamlı olaraq dəyişərək onları zəngin və kasad qidalı mühitlər arasında növbələşdiriblər. Məlum olub ki, bakteriyalar sadəcə anlıq vəziyyətə reaksiya vermir, həm də keçmiş təcrübələrini nəzərə alırlar; mühitin tez-tez dəyişməsi ilə qarşılaşan hüceyrələr, sabit şəraitdə böyüyənlərə nisbətən yeni mühitə daha sürətlə və daha yaxşı adaptasiya olublar.

Bakteriyaların bu yaddaşı nəsildən-nəslə ötürülə bilir. Belə ki, stress şəraitində sintez olunan xüsusi zülallar bölünmə yolu ilə törəmə və nəvə hüceyrələrə keçir. Nəticədə, əgər "nənə hüceyrə" vaxtilə stress yaşayıbsa, "nəvə hüceyrə" özü heç bir çətinliklə qarşılaşmasa belə, tamamilə fərqli və daha dözümlü davranır.

Bu fundamental kəşf bakterial infeksiyaların antibiotiklərlə müalicə metodologiyasını kökündən dəyişə bilər. Əvvəllər hesab olunurdu ki, bakteriyaların preparatlara reaksiyası yalnız dərmanın növündən və dozasından asılıdır. İndi isə bəlli olub ki, mikroorqanizmlərin keçmişdə yaşadıqları təcrübələr (məsələn, aclıq, temperatur dəyişikliyi və ya antibiotiklərin aşağı dozaları) onların sonrakı dözümlülük davranışlarına birbaşa təsir göstərir.

Tədqiqat zamanı alimlər gözlənilməz bir oxşarlıq da qeydə alıblar: bakteriyanın ətraf mühit haqqında məlumatları emal etmə forması süni intellektdə istifadə olunan hesablama sxemlərini xatırladır. Bu o deməkdir ki, öyrənmə prosesi heç bir beyin iştirakı olmadan, sadəcə tək bir hüceyrə daxilindəki kimyəvi reaksiyalar hesabına baş verir. Tədqiqat qrupu növbəti mərhələdə bu "öyrənmə" qabiliyyətinin digər bakteriya növlərində və fərqli stress faktorlarına qarşı necə işlədiyini yoxlamağı planlaşdırır.