Alimlər bitkilərin necə gen mübadiləsi apardığını kəşf ediblər

Leybniz Bitki Genetikası İnstitutunun bioloqları bitkilərin çoxalma zamanı gen mübadiləsini tənzimləyən əsas zülal kəşf ediblər. Söhbət SCEP3-dən gedir - bu, nəsillərin müxtəlifliyi üçün kritik əhəmiyyət kəsb edən xromosomlar arasında genetik mübadilələrin tezliyinə və paylanmasına təsir göstərir.
Oxuməni.az xəbər verir ki, araşdırmanın nəticələri “Nature Plants” jurnalında dərc olunub.
Cinsi çoxalma meyoza əsaslanır - xromosomların yarısı olan hüceyrələrin əmələ gəldiyi bir proses. Bunun başlanğıcında rekombinasiya baş verir: qoşalaşmış xromosomlar DNT hissələrini mübadilə edirlər. Bu, genetik müxtəlifliyi təmin edir, lakin təbiət belə mübadilələrin harada və nə qədər tez-tez baş verdiyinə ciddi şəkildə nəzarət edir, bu da bitki yetişdirmə imkanlarını məhdudlaşdırır.
Sinaptonemal kompleks - xromosomları birləşdirən zülal strukturu bu prosesdə əsas rol oynayır. İndiyədək “Arabidopsis thaliana” bitkisində onun əmələ gəlməsində iştirak edən yalnız üç zülal məlum idi. İndi elm adamları SCEP3-ü kəşf etdilər - və onun təkcə xromosomları bir yerdə saxlamadığını, həm də gen mübadiləsinin fəaliyyətini tənzimlədiyini aşkar etdilər.
Tədqiqat göstərdi ki, CRISPR texnologiyasından istifadə edərək SCEP3-ü “söndürsəniz”, nəsillər daha tez-tez keçidlər keçirəcəklər. Bu, bitkilərdə yeni əlamətlərin - məsələn, rəngin və ya müəyyən bir xəstəliyə qarşı müqavimətin yaranmasına səbəb olan DNT "parçalarının" mübadiləsinə verilən addır. Bu zaman adətən fərqli mübadilələr aparan kişi və qadın cinsiyyət hüceyrələri arasındakı fərq yox olur.
Tədqiqatçıların fikrincə, SCEP3 zülalına bir çox bitkilərdə rast gəlinir, bu o deməkdir ki, kənd təsərrüfatı bitkilərində eyni rolu oynaya bilər. Bunun necə işlədiyini başa düşmək, daha dəqiq seçimə yol açır - istədiyiniz gen birləşmələri daha sürətli və daha az itki ilə əldə edildikdə. Bu, xəstəliklərə, quraqlığa və digər iqlim problemlərinə davamlı olan damazlıq sortların yetişdirilməsi üçün xüsusilə vacibdir.
Almaz Həsənli