Alimlər erkən kainatın ən ətraflı simulyasiyasını yaradıblar

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

Astronomlar erkən kainatın ən böyük və ən ətraflı kompüter modeli olan Lumina-nı yaradıblar. Bu, kosmik təkamülün ilk iki milyard ilini yüksək dəqiqliklə izləməyə imkan verir və alimlərə Ceyms Vebb və Nensi Roma kosmik teleskopları tərəfindən Yerə ötürülən mürəkkəb məlumatları düzgün şərh etməyə kömək edəcək. Lumina kompüter simulyasiyası erkən kainatda qazın, qaranlıq maddənin və radiasiyanın təkamülünü təkrarlayır.

Virtual kainat Harvard Universitetinin Astrofizika Mərkəzindən və ABŞ-dakı Smitson İnstitutundan olan beynəlxalq tədqiqatçılar qrupu tərəfindən hazırlanmışdır. Simulyasiya nəticələri Kral Astronomiya Cəmiyyətinin Aylıq Bildirişləri jurnalında dərc edilmişdir.

Nəticədə əldə edilən model nəhəng kosmik həcm - təxminən 1,5 milyard işıq ili kənar uzunluğuna malik virtual kubu əhatə edirdi. Bu, əvvəllər yaradılmış istənilən oxşar elmi simulyasiyanın fəza miqyasından 100 dəfədən çoxdur. Simulyasiya edilmiş bölgə, ən güclü müasir rəsədxanalardan istifadə etməklə araşdırıla bilən dərin kosmosun real bölgələri ilə ölçü baxımından müqayisə edilə bilər. Əvvəlki modellərdən fərqli olaraq, Lumina, belə böyük miqyasda ilk radiasiya-hidrodinamik simulyasiyadır. O, Böyük Partlayışdan sonra adi qazın, qaranlıq maddənin və radiasiyanın necə qarşılıqlı təsir göstərdiyini, tədricən ulduzlar, qalaktikalar və supermassiv qara dəliklər əmələ gətirdiyini fiziki olaraq dəqiq şəkildə əks etdirir. Bundan əlavə, superkompüter ilk dəfə olaraq helium və hidrogenin ikinci dərəcəli ionlaşmasının mürəkkəb prosesini ətraflı hesablaya bildi ki, yayılan radiasiya bütün virtual kainatın sonrakı inkişafına dərhal və birbaşa təsir göstərsin.

Bu qədər möhtəşəm hesablama aparmaq üçün tədqiqatçılar ABŞ-dakı Oak Ridge Milli Laboratoriyasındakı Frontier superkompüterində 15.000-dən çox qrafik emal vahidindən (GPU) istifadə ediblər. Virtual məkanın yaradılması bir neçə il davamlı iş və proqram təminatı alqoritmlərinin dəqiq tənzimlənməsini tələb edib.

M.MİRZƏ
XQ