Almatıda Saka dövrünə aid unikal qızıl bəzək tapılıb

Arxeoloqlar Almatının Nauryzbay rayonunda eramızdan əvvəl IV-III əsrlərə aid bir kurqanın qazıntıları zamanı Saka dövrünə aid olduğu ehtimal edilən unikal bir qızıl bəzək tapıblar.

Oxuməni.az xəbər verir ki, bu barədə Kazinform-un yaydığı məlumatda deyilir.
2026-cı ildə Almatı Şəhər Administrasiyasının dəstəyi ilə Almatı Muzey Assosiasiyası Karagaylı qəbiristanlığında Saka dövrünə aid, Erkən Dəmir dövrünə aid bir kurqanın təcili arxeoloji qazıntılarını aparıb. Kurqanın diametri 25-26 metr, hündürlüyü isə təxminən 2,5 metrdir.

Qazıntılar zamanı unikal qızıl bəzək və çoxsaylı insan qalıqları aşkar edilib. Qəbiristanlığın öyrənilməsinə əsaslanan ilkin tarixləndirməyə görə, abidə Saka dövrünə aiddir və eramızdan əvvəl IV-III əsrlərə aiddir. Kurqan qədim dövrlərdə talan edilib. Talan kraterinin dərinliyi 3 metrdir.

Qazıntılar zamanı arxeoloqlar xeyli sayda insan qalığı aşkar ediblər. Ehtimal ki, kurqanda dörd böyük və üç uşaq basdırılıb. Dəfn edilənlərin dəqiq sayı hələ müəyyən edilməyib.

Skelet qalıqlarına əlavə olaraq, Saka keramikasının fraqmentləri də tapılıb. Əsərlərin əksəriyyəti talandan sonra səliqəsiz şəkildə səpələnib.

Xüsusi dəyərə malik olan unikal qızıl əşya - ehtimal ki, baş geyimini bəzəmək üçün nəzərdə tutulmuş ayı formasında kiçik tökmə qızıl fiqurdur. Lövhədə dəliklərin olması bəzəyin baş geyiminə tikilə biləcəyini göstərir.

"Ayı heykəli Qazaxıstana xasdır. Əvvəllər oxşar tapıntılar aşkar edilməyib. Bu kəşf bizə Qara dəniz bölgəsindən Altaya qədər Avrasiya boyunca mədəni paralelləri izləməyə imkan verir", - Almatı Şəhər Muzeyləri Assosiasiyasının direktoru Ləzzat Saqındıqova deyir.

Bu cür əşyalar Saka dövrü geyimlərinə xasdır. Oxşarlıqlar digər arxeoloji tapıntılardan da məlumdur: xüsusən də "Qızıl Adam"ın baş geyimində arqar qoyunu şəklində qızıl dayaq aşkar edilmişdir və 2014-cü ildə Kok-Kainar qəbiristanlığında da baş geyiminin bir hissəsi olan qar bəbiri heykəli aşkar edilmişdir.

"Karagaylı qəbiristanlığında tədqiqatlar davam edir. Dəfn şərtlərini aydınlaşdırmaq və ölənlərin dəqiq sayını müəyyən etmək üçün antropoloqların iştirakı ilə əlavə təhlillər planlaşdırılır." Xüsusilə maraq doğuran məqam tək bir kurqanda tapılan qeyri-adi dərəcədə çox sayda insan qalığıdır, çünki bu cür dəfnlər Qazaxıstanda nadir hallarda rast gəlinir. Almatı Şəhər Muzeyləri Assosiasiyasının baş elmi işçisi Marat Nurpeisov izah edir ki, adətən, oxşar ölçülü kurqanlar bir və ya iki şəxsin dəfn edilməsi üçün nəzərdə tutulmuşdu.

Arxeoloji tədqiqatların tam spektrini və aşkar edilmiş materialların lazımi elmi işlənməsini başa çatdırdıqdan sonra ən dəyərli artefaktların Almatı Muzeyinin sərgisinə daxil edilməsi və geniş ictimaiyyətə təqdim edilməsi planlaşdırılır.

2022-ci ildə Assosiasiya arxeoloji qazıntılar aparmaq üçün xüsusi lisenziya almış və şəhərdə müstəqil tədqiqat fəaliyyətlərinə başlamışdır. Elə həmin il Alatau rayonundakı Erkən Dəmir dövrünə aid bir kurqanda eramızdan əvvəl V-II əsrlərə aid Saka döyüşçüsünün toxunulmamış dəfn yeri aşkar edilmişdir. Qazıntılar zamanı qızılla bəzədilmiş qılıncın fraqmentləri, heyvan naxışlı qızıl zinət əşyaları, gümüş əşyalar və insan qalıqları tapılmışdır. 2024-cü ildə Alatau bölgəsindəki kurqanlardan birinin tədqiqi zamanı insan sümüklərinin fraqmentləri, tunc bərkidicilər və mismarlar aşkar edilmişdir. Bundan əlavə, İtaliya və Fransadan olan mütəxəssislərin iştirakı ilə Boraldai Arxeoloji Parkının Saki Kurqanlarında geofiziki tədqiqatlar aparılmışdır ki, bu da abidələrin yeraltı quruluşunu müasir metodlardan istifadə edərək öyrənməyə imkan vermişdir. 2025-ci ildə Erkən Dəmir dövrünə aid kurqanlardan birində qədim quldur yuvası aşkar edilmişdir. Daha sonra mütəxəssislər abidənin struktur xüsusiyyətlərini, zədələnmə təbiətini və qorunma vəziyyətini araşdırmışlar.

Əziz MUSTAFA