Amerika niyə Qrenlandiyanı almaq istəyirdi: Tarixin maraqlı səhifəsi

ABŞ tarix boyu strateji və təbii sərvətlərlə zəngin əraziləri əldə etməyə maraq göstərib. 

Alyaskanı Rusiyadan alması bu siyasətin ən uğurlu nümunələrindən biri olsa da, eyni şeyi Qrenlandiya üçün etmək mümkün olmadı. 19-cu əsrdə və sonrakı dövrlərdə ABŞ Qrenlandiyanı almaq üçün bir neçə dəfə cəhd etdi. Lakin bu cəhdlər müxtəlif səbəblərdən uğursuzluğa düçar oldu. 

Bəs Amerika niyə Qrenlandiyanı almaq istəyirdi? Bu proses hansı tarixi hadisələrlə bağlı idi? 

Gəlin, birlikdə bu maraqlı tarixi hadisəyə nəzər salaq. 

ABŞ-nin dövlət katibi Uilyam Syuard Alyaskanı aldıqdan sonra Qrenlandiyanı da almağa çalışıb. 1867-ci ildə ABŞ-də vətəndaş müharibəsi bitdikdən cəmi iki il sonra Syuard Rusiya ilə 7,2 milyon dollarlıq müqavilə bağlayaraq Alyaskanı aldı. O dövrdə bir çox amerikalı qəzetlər bu anlaşmaya istehza ilə yanaşır və bunun ölkənin çətin dönəmində buz parçasına milyonlar xərcləmək olduğunu yazırdılar. 

Lakin Syuard bununla kifayətlənmədi və eyni strategiyanı Qrenlandiya üçün də tətbiq etmək istədi. 19-cu əsrin ortalarında Qrenlandiya Amerika üçün demək olar ki, naməlum bir ərazi idi. Buna görə də Syuard bu bölgə haqqında daha çox məlumat toplamaq üçün araşdırmalar aparılmasını tələb etdi və topladığı faktları ictimaiyyətə təqdim etməyi planlaşdırdı. 

O, Alyaskada olduğu kimi, Qrenlandiyanın da zəngin təbii sərvətlərə malik olduğunu iddia edirdi. U.Syuard Qrenlandiyanı saysız-hesabsız balinaların, suitilərin, treska və qızılbalıqların, canavarların, tülkülərin və müxtəlif quşların yaşadığı böyük bir ada kimi təsvir edirdi. 

O, həmçinin Qrenlandiyanın qərb sahillərində zəngin kömür yataqlarının olduğunu və onları minimal xərclə asanlıqla çıxarmağın mümkün olduğunu vurğulayırdı.

Buna baxmayaraq, Syuardın bu cəhdi uğursuz oldu. O dövrdə həm Syuard, həm də ozamankı prezident Endryu Conson Alyaskanın alınmasına görə mətbuatın tənqid hədəfinə çevrilmişdi. Alyaska “Syuardın dəliliyi”, “Syuardın soyuducusu” və “Endryu Consonun ağ ayılar zooparkı” kimi ələ salınırdı. 

Eyni zamanda, ABŞ Konqresi daha çox “buzlu torpaq” almağa maraq göstərmirdi. 

1910-cu ildə Qrenlandiya məsələsi yenidən gündəmə gəldi. O zaman ABŞ-nin Danimarkadakı səfiri Moris Egan Dövlət Departamentinə yazdığı məktubda Qrenlandiyanı əldə etmək üçün üç mərhələdən ibarət bir plan təklif etdi. Plana görə, ABŞ əvvəlcə Qrenlandiyanı alacaq, daha sonra Danimarka ABŞ-yə məxsus Filippin adalarını əldə edəcək və sonda Danimarka Filippinləri 1864-cü ildə Prussiya və onun müttəfiqləri tərəfindən işğal edilən Şlezviq-Holşteyn bölgəsinə dəyişəcəkdi. 

Lakin ABŞ bu planı həyata keçirmək üçün heç bir addım atmadı. Əvəzində 1917-ci ildə Danimarkadan 25 milyon dollara Vircin adalarını satın aldı. 1941-ci ildə Almaniya Danimarkanı işğal etdikdə, ABŞ tərəddüdsüz müdaxilə etdi və Qrenlandiyanı nəzarət altına aldı. Müttəfiqlər müharibə zamanı bu böyük adadan strateji bir baza kimi istifadə etdilər. 

Təxminən 10 min hərbi təyyarə burada yanacaq dolduraraq Almaniya şəhərlərinə hava hücumlarını davam etdirdi. Müharibənin sonunda Qrenlandiya Atlantik okeanında strateji mövqeyə sahib oldu. Buna görə də 1946-cı ildə ABŞ adanı satın almaq üçün Danimarkaya 100 milyon dollar dəyərində qızıl təklif etdi. 

Lakin bu təklif Danimarkada böyük narazılıq yaratdı və ölkə rəsmiləri Qrenlandiyanın satılmadığını bəyan etdilər. 

Səbinə Uğur 
"Cebheinfo.az"