Araşdırma: Süni intellektdən tam asılılıq insan zəkasını zəiflədə bilər

Qahirə, 19 may, AZƏRTAC

Böyük Britaniyada astronomiya sahəsində fəaliyyət göstərən ən qədim elmi qurumlardan biri olan “Royal Observatory Greenwich” sürətlə yayılan və mürəkkəb suallara ani cavab verən süni intellekt alətlərinin uzunmüddətli perspektivdə insanların zehni qabiliyyətlərini zəiflədə biləcəyi ilə bağlı xəbərdarlıq edib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə BBC-nin hesabatında məlumat verilib. Qrinviçdəki Kral Muzeyləri Qrupunun (“Royal Museums Greenwich”) direktoru və rəsədxananın rəhbəri Paddy Rodgers bildirib ki, qurumun zəngin elmi tarixi insan zəkasının və elmi marağın gücünü nümayiş etdirir. O, eyni zamanda, süni intellektdən tam asılı vəziyyətə düşməməyin vacibliyini vurğulayıb.

Rodgers qeyd edib ki, yalnız ani cavablara güvənmək insanlarda sual vermək və məlumatı tənqidi qiymətləndirmək bacarığının zəifləməsinə səbəb ola bilər. Halbuki məhz bu keyfiyyətlər bilik, təcrübə və innovasiyanın əsasını təşkil edir.

Onun sözlərinə görə, bu açıqlamalar rəsədxanada həyata keçirilən “First Light” (“İlk işıq”) adlı genişmiqyaslı yenidənqurma layihəsi fonunda səsləndirilib. Layihə son 350 ildən artıq müddətdə burada fəaliyyət göstərmiş astronomların elmi irsini qorumağı və onu müasir elmi yanaşma ilə yenidən təqdim etməyi hədəfləyir.

Rodgers bildirib ki, bir çox mühüm elmi kəşf texnoloji inkişaf olmadan mümkün olmazdı. Bununla belə, o vurğulayıb ki, texnologiya təkbaşına kifayət etmir. Elmi tərəqqi həm də insan marağına, sual vermək bacarığına və bəzən gözlənilməz nəticələr doğuran cavabların axtarışına əsaslanır. Bu xüsusiyyətlər isə süni intellekt sistemlərinin hər zaman təqdim edə bilmədiyi insani keyfiyyətlərdir.

Rəsədxana rəhbəri əlavə edib ki, ilk astronomlar səma ilə bağlı böyük həcmdə məlumat toplamış, həmin məlumatlar isə sonradan onların təsəvvür belə etmədikləri sahələrdə istifadə olunmuşdu.

Məqalədə qeyd olunur ki, müasir dövrdə süni intellekt mühüm elmi nailiyyətlərin əldə olunmasına da töhfə verir. Belə ki, 2024-cü ildə zülallar sahəsində inqilabi kəşfə görə kimya üzrə Nobel mükafatı alan DeepMind şirkətinin rəhbəri Demis Hassabis zülal strukturlarının böyük hissəsinin proqnozlaşdırılması üçün süni intellektdən istifadə edib və AlphaFold 2 alətini hazırlayıb.

Öz növbəsində, Reid Hoffman süni intellekti insanın idrak imkanlarında mühüm dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirib. O, BBC-yə müsahibəsində bildirib: “Süni intellektdən ideyalarınızı yoxlayan bir tərəf kimi istifadə edin. Məsələn, ona “Mənim ideyamın zəif tərəfi nədir?” və ya “Bu fikrə alternativ baxış varmı?” kimi suallar vermək olar”.

Akademiklər və tələbələr də elmi araşdırmalarda süni intellektin faydalı rolunu vurğulayıblar. Bildirilib ki, bu texnologiyalar ideyaların yoxlanılması və müxtəlif həll yollarının tapılması prosesində effektiv vasitə kimi istifadə olunur.

Oxford Brookes Universitetinin müəllimlərindən biri qeyd edib ki, süni intellekt alətlərindən məsuliyyətli istifadə tələbələrin diqqətini öyrənmənin daha vacib istiqamətlərinə yönəldə və onların şəxsi inkişafını dəstəkləyə bilər. Bununla yanaşı, düşünmə və təhlil prosesinin tamamilə texnologiyaya həvalə edilməsinin mənfi nəticələr doğura biləcəyi vurğulanıb.

Hazırda mətn, şəkil, video və səs vasitəsilə mürəkkəb sorğulara cavab verə bilən generativ süni intellekt texnologiyaları sürətlə inkişaf edir. Çatbotlar sadə rəqəmsal köməkçi funksiyasından çıxaraq interaktiv ünsiyyət vasitələrinə çevrilib, görüntü yaratma alətləri isə yüksək səviyyədə realistik məzmun hazırlamaq imkanına malikdir. Həmçinin bildirilir ki, inkişaf etmiş süni intellekt modelləri onilliklərdir mövcud olan proqramlaşdırma səhvlərini müəyyən etməyə başlayıb.

Bununla belə, texnologiyanın sürətli inkişafı ilə yanaşı, onun məhdudiyyətləri və həddindən artıq istifadəsinin yarada biləcəyi risklərlə bağlı narahatlıqlar da artır. Rodgers qeyd edib ki, əvvəlki internet platformalarında, məsələn Wikipedia-da istifadəçilər ilkin mənbələrə qayıdaraq məlumatın etibarlılığını yoxlaya bilirdilər. Lakin bəzi müasir süni intellekt alətləri sürətli cavab təqdim etsə də, həmin məlumatın kontekstini və ya ilkin mənbəsini göstərmir. Bu isə istifadəçilərin məlumatın doğruluğunu yoxlama imkanlarını məhdudlaşdırır.

Bununla yanaşı, ənənəvi axtarış sistemlərinə ehtiyac olmadan istifadəçilərə birbaşa cavab təqdim edən generativ süni intellekt alətlərinin yayılması davam edir. “Google” şirkətinin “AI Overviews” funksiyası artıq axtarış nəticələrinin yuxarısında ənənəvi link və mətn fraqmentlərini əvəz etməyə başlayıb. Oxşar yanaşmalar “TikTok” və X platformalarında da müşahidə olunur.

Şıxəli Əliyev

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

Qahirə