Araşdırmada yeni detalları: “Ətyeyənlər”i xərçəng də öldürmür

Daha ucuz qiymətə 100 yaşa qədər yaşamaq istəyənlər üçün ilk addım adətən pəhrizlərini dəyişdirməkdir.

Bitki mənşəli pəhriz tez-tez tövsiyə olunur, lakin Çində aparılan bir araşdırma göstərib ki, orada yüz ilyaşayanlarınəksəriyyəti ət yeyir və bu, xüsusilə çəkisi az olanlar üçün faydalı ola bilər.

“Cümhuriyət” xəbər verir ki, ət, qocalmanı təşviq edən mTOR siqnal molekuluna təsir edən müəyyən amin turşularının zəngin mənbəyidir. Planet Today-in məlumatına görə, çoxsaylı tədqiqatlar göstərir ki, ət istehlakının azaldılması və ya tamamilə aradan qaldırılması uzunömürlülüyə kömək edə və ürək xəstəliyi kimi xəstəliklərin riskini azalda bilər. 

Digər tərəfdən, bitki mənşəli pəhriz artan sınıq nisbətləri və qidalanma pozğunluğu ilə əlaqələndirilir.

Ət və uzun yaşamaq arasında əlaqə

Şanxaydakı Fudan Universitetindən KaiyueVanq deyir ki, bu problemlər xüsusilə zəif sümükləri olan və əməliyyatdan sonra zəif sağalan yaşlı yetkinlər üçün problemli ola bilər. Pəhriz və uzunömürlülük arasındakı əlaqəni daha yaxşı başa düşmək üçün Vanq və həmkarları 65 yaşdan yuxarı insanların mərkəzləşdirilmiş Çin səhiyyə məlumat bazasından məlumat topladılar.

Profilləri araşdırdıqdan sonra tədqiqatçılar 1998-ci ildə ən azı 80 yaşında olan və ürək-damar xəstəlikləri, diabet və xərçəngdən azad olan 5203 məlumat bazası iştirakçısının məlumatlarını təhlil etdilər. Bunlardan təxminən 80 faizi ət yediyini, qalanları isə əsasən tərəvəz və dənli bitkilərdən ibarət bitki mənşəli pəhriz saxladığını, eyni zamanda bəzən heyvan məhsulları istehlak etdiyini bildirdilər.

Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, ət yeyənlərin 100 ilə qədər yaşama ehtimalı vegetarianlar, peskatarianlar və veqanlardan daha yüksəkdir. Lakin bu fərq yalnız bədən çəkisinə nəzarət edildikdə statistik cəhətdən əhəmiyyətli oldu.

Bədən kütlə indeksi (BKİ) 18,5-dən aşağı olan (çəki azlığı kimi müəyyən edilir) vegetarianlar arasında 24% 1998-ci ildə 100-ə çatdı, çəki azlığı olan ət yeyənlərin isə demək olar ki, 30%-i bu rəqəmi artırdı, əgər onlar gündəlik ət yediklərini bildirsələr, bunun baş vermə ehtimalı artırdı. Oxşar tendensiya daha yüksək çəkili insanlar arasında müşahidə olunmadı. Vanqın sözlərinə görə, yüksək ət tərkibli pəhriz piylənmə ilə əlaqələndirilir, lakin tədqiqatlar həmçinin heyvan zülalının güclü əzələləri və sümükləri təşviq etdiyini təsdiqləyir ki, bu da xüsusilə çəki azlığı olan insanlar üçün faydalı ola bilər.

Daha ucuz alternativ də var

Lakin bol tərəvəz yemək də çox vacibdir və tədqiqatçılar həmçinin gündəlik istənilən miqdarda tərəvəz istehlak etdiyini bildirən iştirakçılar arasında ümumi ömür uzunluğunun daha yüksək olduğunu aşkar ediblər.Vanq deyir:

"Yaşlı yetkinlər unikal qidalanma problemləri ilə üzləşə bilərlər. Tədqiqatımız göstərir ki, ən yaşlı yetkinlər üçün pəhriz tövsiyələri, xüsusən də çəki azlığı olan yaşlı yetkinlər üçün heyvan məhsullarının ciddi şəkildə aradan qaldırılması əvəzinə, balanslı və adekvat pəhrizə diqqət yetirməlidir".

Yeni araşdırma insanların fərqli pəhrizlərə əməl etdiyi digər bölgələrinə tətbiq olunmaya bilər. Lakin Vanqın dediyi kimi, qidalanma və yaşlanma ilə əlaqəli əsas bioloji mexanizmlər, ehtimal ki, universaldır.

Təkcə ətlə iş bitmir

Oksford Universitetindən CeymsVebsterisə deyir ki, tapıntılar özlüyündə insanların pəhrizlərini dəyişdirməməlidir. Onun komandasının vegetarianlığı bud sınığı riskinin artması ilə əlaqələndirən əvvəlki işi bu cür pəhrizlərin sağlamlığa zərərli ola biləcəyi ilə bağlı bəzi fərziyyələrə səbəb oldu. Lakin Vebster qeyd edir ki, bir çox tədqiqatlar, xüsusən də sağlamlıq baxımından vegetarian pəhrizlərinin faydalarını vurğulayıb.

Vebster deyir ki, həm vegetarian, həm də ət əsaslı pəhrizlər qida tərkibindən asılı olaraq sağlam və ya sağlam olmayan iki yerə bölünə bilər.

"Balanslı və sağlam həyat tərzi üçün hansı qida maddələrinin vacib olduğunu anlamaq vacibdir", - deyə o bildirib. Buraya duz, şəkər və doymuş yağları minimuma endirməklə yanaşı, bol miqdarda tam taxıl, meyvə və tərəvəz yemək daxildir.

"Ətsevərlər" arasında demensiya riski azdır

İsveçin Stokholm şəhərindəki Karolinska İnstitutunun alimləri isə on beş il ərzində 60 və daha yuxarı yaşda olan və əvvəlcə demensiya simptomları olmayan 2100-dən çox yetkinin üzərində araşdırma aparıblar. Tədqiqat apolipoprotein E (APOE) geninə yönəlib. Dünya üzrə insanların təxminən dörddə biri demensiya inkişaf riskini əhəmiyyətli dərəcədə artıran bu genin bir variantını daşıyır.

Alimlər aşkar ediblər ki, bu gen variantının daşıyıcıları çoxlu ət yeməkdən faydalanırlar. Bu qrupdakı "ətsevərlər" arasında demensiya inkişaf riski az və ya heç ət yeməyənlərə nisbətən 55% aşağı olub.

Lakin bu gen variantı olmayan insanlar arasında istehlak edilən ətin miqdarının zehni sağlamlığa statistik cəhətdən əhəmiyyətli təsiri olmayıb.

Tədqiqatçılar vacib bir xəbərdarlıq edirlər ki, ətin növü vacibdir. Məsələn, emal olunmamış qırmızı ət və quş əti istehlak etdikdən sonra müsbət təsir müşahidə olunub. Bununla belə, kolbasa və vetçina kimi emal olunmuş ətlər risk faktoru kimi ortaya çıxıb.

Bütün gen qruplarında çoxlu emal olunmuş ət yeyən insanların demensiya inkişaf riski daha yüksək olub. Tədqiqatçılar bu tapıntılarda təkamül komponenti ola biləcəyinə inanırlar. Yüksək ət istehlakı ilə demensiya riskini azaldan gen kombinasiyası bir neçə milyon il əvvəl yaranmış orijinal gen variantı ola bilər.

Qırmızı ət beyni daha sağlam edir

Bu yaxınlarda aparılan bir araşdırmabalanslı bir pəhrizin bir hissəsi olaraq orta dərəcədə qırmızı ət istehlakının bağırsaq mikrobiomuna və ya zehni sağlamlığa mənfi təsir göstərmədən B12 vitamini və sink kimi beyin sağlamlığını dəstəkləyən qida maddələrinin səviyyəsini yaxşılaşdıra biləcəyini müəyyən edib.

Tədqiqatda Amerika Bağırsaq Layihəsinin bir hissəsi olaraq məlumatları toplanan 3600-dən çox iştirakçı iştirak etmişdir. İştirakçılar nəcis nümunələri təqdim etmiş və pəhriz anketlərini doldurub, bundan sonra onların pəhrizləri həm faydalı, həm də zərərli pəhriz komponentlərini nəzərə alan Sağlam Qidalanma İndeksi (HEI) istifadə edilərək qiymətləndirilib.

İştirakçılar qırmızı ət istehlakına və pəhriz keyfiyyətinə görə dörd qrupa bölünüb. Nəticələr göstərib ki, yüksək HEI olan qırmızı ət istehlakçılarında qırmızı ət istehlak etməyənlərlə müqayisədə B12 vitamini, sink, selen, kalsium, D vitamini, kolin və dəmir kimi beyin sağlamlığını dəstəkləyən vitamin və mineralların səviyyəsi daha yüksəkdir. Qırmızı ət istehlakçılarında folat səviyyəsi bir qədər aşağı idi, lakin bu, çatışmazlığına səbəb olmadı. Bundan əlavə, yüksək keyfiyyətli pəhrizin bir hissəsi kimi orta dərəcədə qırmızı ət istehlakı bağırsaq mikrobiotasına mənfi təsir göstərməyib və mikrob müxtəlifliyinin yaxşılaşması ilə əlaqələndirilib. Yüksək HEI balları, qırmızı ət istehlakından asılı olmayaraq, depressiya, bipolyar pozğunluq və miqren hallarının daha aşağı yayılması ilə də əlaqələndirilib.

Tədqiqatın müəllifləri qeyd edirlər ki, tədqiqat kəsişmə xarakterli olub və səbəb-nəticə əlaqəsini müəyyən edə bilmir. Onlar, həmçinin tədqiqatın Milli Mal Əti İstehsalçıları Assosiasiyası tərəfindən maliyyələşdirildiyiniaçıqlayıblar.

Ət yeyənləri xərçəng öldürmür

Heyvan zülalları olan qidaların istehlakı ölüm riskinin artırmır və hətta xərçəngə qarşı qoruyucu xüsusiyyətlər təmin edə bilər.
Bu nəticəni üzə çıxaran yeni tədqiqatda 19 yaş və yuxarı təxminən 16000 insanın məlumatları təhlil edilib. Alimlər onların pəhrizindəki heyvan və bitki zülallarının miqdarını və ürək xəstəliyi və xərçəng riski ilə əlaqəsini araşdırıblar.

Məlum olub ki, daha çox ət istehlak edənlərdə xərçəngdən ölüm nisbəti xeyli azalıb:

"Oxşar müşahidələrin və klinik tədqiqatların məlumatlarını nəzərə alsaq, həm heyvan, həm də bitki zülalları olan qidaların sağlamlığı və uzunömürlülüyü artırdığı aydın olur”.

Hər 50 qram kolbasanın saçdığı zəhər

Rusiyalı həkim ZaremaTenin sözlərinə görə, gündəlik kolbasa istehlakı tərkibindəki nitratlar və kanserogenlər səbəbindən kolorektal xərçəng riskini artırır.

"Kolorektal xərçəngin inkişaf riski  gündə istehlak edilən hər 50 qram emal olunmuş ət üçün 18% artır. Mədədə nitrozaminlərə çevrilə bilən nitritlər və ya nitratlar, eləcə də siqaret çəkmə və qızartma zamanı əmələ gələn kanserogenlər günahkardır", - deyə o  bildirib.

Həkim qeyd edib ki, kolbasa, frankfurter və vetçina Beynəlxalq Xərçəng Tədqiqatları Agentliyi (IARC) tərəfindən I Qrup kanserogenləri kimi təsnif edilir.
Ten, həmçinin qeyd edib ki, kolbasa yemək miokard infarktı və insult riskini artırır.

"Kolbasalarda olan doymuş və trans yağlar qan damarlarının divarlarında aterosklerotik lövhələr kimi toplanan 'pis' xolesterolun (LDL) səviyyəsini artırır. Bu, arteriyaları daraldır, miokard infarktı və insult riskini artırır".

Elnarə Kərimova
"Cebheinfo.az"

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin