Atlarla müalicə üsulu hansı nəticələri verir? ARAŞDIRMA

Son illərdə Azərbaycanda alternativ reabilitasiya və terapiya üsullarına maraq nəzərəçarpacaq dərəcədə artıb. Xüsusilə serebral iflic, autizm spektr pozuntusu, Daun sindromu, nitq və hərəkət problemləri olan uşaqların valideynləri klassik fizioterapiya ilə yanaşı fərqli metodlara da üstünlük verməyə başlayıblar. Bu metodlardan biri də ippoterapiyadır.
İppoterapiya xüsusi təlim keçmiş atların iştirakı ilə həyata keçirilən reabilitasiya üsuludur. Burada əsas məqsəd at sürməyi öyrətmək deyil, heyvanın ritmik hərəkətləri vasitəsilə insanın fiziki, emosional və nevroloji funksiyalarını inkişaf etdirməkdir.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

İppoterapiya nə üçün tətbiq edilir?
Mütəxəssislərin fikrincə, ippoterapiya aşağıdakı hallarda dəstək məqsədilə istifadə olunur:
serebral iflic;
autizm spektr pozuntuları;
diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik sindromu;
nitq inkişafının ləngiməsi;
əzələ tonusunun pozulması;
travmalardan sonrakı reabilitasiya; psixoloji və emosional problemlər.
Atın hərəkəti insanın yerimə zamanı etdiyi hərəkətə bənzədiyi üçün bədən tarazlığı, koordinasiya və əzələ fəaliyyəti aktivləşir.
Azərbaycanda vəziyyət necədir?
Azərbaycanda ippoterapiya hələ geniş yayılmasa da, son illərdə bu istiqamətdə fəaliyyət göstərən mərkəzlərin sayı artmağa başlayıb. Əvvəllər yalnız peşəkar atçılıq və idman məqsədilə istifadə olunan atlar artıq bəzi reabilitasiya proqramlarında da yer almağa başlayıb.
Valideynlərin sosial şəbəkələrdə paylaşdığı təcrübələr göstərir ki, terapiya xüsusilə autizmli uşaqlarda ünsiyyət bacarıqlarının inkişafı, diqqətin artması və aqressiv davranışların azalması baxımından müsbət təsir göstərə bilir.

Ölkədə sağlam həyat tərzinə və müasir reabilitasiya metodlarına marağın artması ippoterapiyanın inkişafı üçün də yeni imkanlar yaradır. Bu sahədə mütəxəssis hazırlığının gücləndirilməsi, beynəlxalq təcrübənin tətbiqi və elmi araşdırmaların genişləndirilməsi gələcəkdə daha effektiv nəticələr əldə etməyə imkan verə bilər.

Ekspertlər hesab edirlər ki, ippoterapiya yalnız tibbi xidmət kimi deyil, həm də sosial inteqrasiyanı və inklüzivliyi dəstəkləyən mühüm vasitələrdən biri ola bilər. Xüsusi qayğıya ehtiyacı olan uşaqların cəmiyyətə uyğunlaşması, onların fiziki və emosional inkişafının dəstəklənməsi baxımından bu istiqamətin inkişafı böyük əhəmiyyət daşıyır.

Beləliklə, Azərbaycanda hələ yeni formalaşan ippoterapiya sahəsi qarşıdakı illərdə daha geniş tətbiq oluna bilər. Bunun üçün həm peşəkar infrastrukturun qurulması, həm də cəmiyyətin bu terapiya haqqında düzgün məlumatlandırılması əsas şərtlərdən biri hesab olunur.

Maraq niyə artır?
Psixoloqlar və reabilitasiya mütəxəssisləri bunun bir neçə səbəbini qeyd edirlər:
Birincisi, valideynlər dərmansız və təbii reabilitasiya üsullarına daha çox üstünlük verməyə başlayıblar.
İkincisi, sosial mediada uğurlu nəticələr haqqında videolar və paylaşımlar insanların diqqətini cəlb edir.
Üçüncüsü, beynəlxalq təcrübədə ippoterapiyanın geniş istifadə olunması Azərbaycanda da bu sahəyə marağı artırır.
Elmi araşdırmalar nə deyir?
Müxtəlif ölkələrdə aparılan tədqiqatlar göstərir ki, ippoterapiya:
bədən tarazlığını yaxşılaşdıra bilər;
əzələ gücünü və koordinasiyanı artırmağa kömək edə bilər;
sosial ünsiyyəti inkişaf etdirə bilər; stress və narahatlıq səviyyəsini azalda bilər.
Lakin mütəxəssislər vurğulayırlar ki, ippoterapiya əsas müalicə üsulu deyil və həkim tərəfindən təyin olunan reabilitasiya proqramını əvəz etmir. O, əlavə dəstək terapiyası kimi daha effektiv hesab olunur.

Qarşıda duran problemlər
Bu sahənin inkişafına mane olan əsas amillər bunlardır:
sertifikatlı ippoterapiya mütəxəssislərinin azlığı;
xüsusi təlim keçmiş atların məhdud sayı;
xidmətlərin yüksək qiyməti;
dövlət və sığorta dəstəyinin olmaması; ictimai məlumatlılığın kifayət qədər yüksək olmaması.
Beynəlxalq təcrübə
ABŞ, Almaniya, Kanada və Türkiyə kimi ölkələrdə ippoterapiya uzun illərdir reabilitasiya proqramlarının bir hissəsi kimi tətbiq edilir. Bir sıra klinikalar fizioterapevt, psixoloq və at təlimçisinin birgə işlədiyi multidissiplinar modeldən istifadə edir. Bu yanaşma terapiyanın təhlükəsizliyini və effektivliyini artırır.
Ekspertlərin fikri
Reabilitasiya mütəxəssislərinin ümumi qənaətinə görə, düzgün seçilmiş pasiyentlərdə və peşəkar nəzarət altında aparılan ippoterapiya həm fiziki, həm də psixoloji inkişafı dəstəkləyən faydalı üsullardan biri hesab edilə bilər. Bununla yanaşı, hər bir xəstə üçün fərdi qiymətləndirmə aparılmalı, əks göstərişlər nəzərə alınmalı və terapiya yalnız mütəxəssis nəzarətində həyata keçirilməlidir.
Azərbaycanda ippoterapiya hələ inkişaf mərhələsində olsa da, ona maraq ildən-ilə artır. Xüsusilə xüsusi qayğıya ehtiyacı olan uşaqların ailələri bu üsulu ənənəvi reabilitasiya proqramlarına əlavə dəstək kimi dəyərləndirirlər. Sahənin gələcək inkişafı üçün peşəkar kadr hazırlığı, elmi tədqiqatların genişləndirilməsi və xidmətlərin əlçatanlığının artırılması əsas istiqamətlərdən biri kimi görünür. Bu addımlar atıldığı halda, ippoterapiya ölkədə reabilitasiya xidmətlərinin daha mühüm tərkib hissəsinə çevrilə bilər.

Valideynlərin seçiminə təsir edən amillər

İppoterapiyaya marağın artmasının arxasında yalnız tibbi səbəblər dayanmır. Son illərdə valideynlərin məlumat əldə etmə imkanlarının genişlənməsi, sosial şəbəkələrdə bu terapiya ilə bağlı paylaşılan müsbət təcrübələr və alternativ reabilitasiya üsullarına inamın yüksəlməsi də mühüm rol oynayır.

Xüsusilə autizm spektr pozuntusu və serebral iflic diaqnozu qoyulan uşaqların ailələri klassik müalicə ilə yanaşı, uşağın sosiallaşmasına və psixoloji inkişafına dəstək ola biləcək üsullara üstünlük verirlər. Bir çox valideyn qeyd edir ki, terapiya zamanı uşaqların heyvanlarla ünsiyyəti onların özünəinamını artırır, emosional vəziyyətini sabitləşdirir və ətraf mühitə marağını gücləndirir.

İqtisadi tərəf: Hər ailə üçün əlçatandırmı?

İppoterapiyanın geniş yayılmasının qarşısını alan əsas amillərdən biri onun maliyyə yüküdür. Xidmət xüsusi təlim keçmiş atlar, təhlükəsizlik avadanlıqları və eyni vaxtda bir neçə mütəxəssisin iştirakını tələb etdiyindən qiymətlər digər reabilitasiya xidmətləri ilə müqayisədə daha yüksək olur.

Bu səbəbdən bir çox ailə terapiyanı davamlı şəkildə almaqda çətinlik çəkir. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, gələcəkdə dövlət dəstəyi, sosial layihələr və ya tibbi sığorta paketlərinə ippoterapiyanın daxil edilməsi xidmətin daha geniş kütlə üçün əlçatan olmasına şərait yarada bilər.

Psixoloji təsirlər

İppoterapiyanın ən diqqətçəkən üstünlüklərindən biri onun emosional sağlamlığa təsiridir. Atlarla ünsiyyət zamanı insanda məsuliyyət hissi formalaşır, qorxu və həyəcan azalır, özünəinam yüksəlir. Məhz buna görə bəzi ölkələrdə bu metod posttravmatik stress, depressiya və narahatlıq yaşayan şəxslərin reabilitasiyasında da istifadə edilir.

Uşaqlarda isə terapiya zamanı təlimatlara əməl etmə, diqqəti toplama və qarşılıqlı ünsiyyət bacarıqlarında müsbət dəyişikliklər müşahidə oluna bilir. Bununla yanaşı, mütəxəssislər bildirirlər ki, nəticələr hər bir fərdin xüsusiyyətlərindən, terapiyanın davamlılığından və əsas reabilitasiya proqramı ilə uyğunlaşdırılmasından asılıdır.