Avropada bu yay anomal istilər 50 mindən çox insanın ölümünə səbəb olub

Avropada bu yay müşahidə edilən həddindən artıq isti hava səbəbindən şəhər ərazilərində 50 mindən çox insanın həyatını itirdiyi ehtimal edilir. Ölüm hallarının təxminən üçdə ikisinin isə iqlim dəyişikliyi ilə əlaqəli olduğu müəyyənləşdirilib.

BAKU.WS xəbər verir ki, London İmperial Kolleci və London Gigiyena və Tropik Tibb Məktəbinin alimləri Avropa İttifaqının 27 üzvü, Böyük Britaniya, Norveç və İsveçrə daxil olmaqla 30 ölkədə yerləşən 854 şəhər ərazisini araşdırıblar. Bu ərazilərdə həmin ölkələrin əhalisinin təxminən 40 faizi yaşayır.

Tədqiqatçılar temperatur göstəricilərini və əvvəlki illərdə istilərlə ölüm halları arasındakı əlaqəni təhlil edərək 2000–2026-cı illərin yay aylarında qeydə alınan əlavə ölüm hallarını modelləşdiriblər. Nəticələrin milli səhiyyə qurumlarının sonradan açıqladığı rəsmi məlumatlarla uyğunluq təşkil etdiyi bildirilib.

Alimlərin hesablamalarına görə, bu yay istilərlə əlaqəli ölüm hallarının sayı 50 mini ötüb. Ölüm hallarının təxminən üçdə ikisi isə əsasən qalıq yanacaqların istifadəsi nəticəsində yaranan iqlim dəyişikliyi ilə əlaqələndirilib.

Araşdırmaya əsasən, 2026-cı ilin yayı 2000-ci ildən bəri istilərlə əlaqəli ölüm hallarının ən yüksək səviyyəyə çatdığı dövr olub. Müqayisə üçün, 2022-ci ildə təxminən 29 min, 2003-cü ildə isə 28 min belə ölüm qeydə alınıb.

Alimlər bildiriblər ki, ölüm hallarının təxminən üçdə biri iyunun 17-dən iyulun 1-dək olan dövrdə baş verib. Həmin günlərdə region üzrə orta gündəlik temperatur 1991–2020-ci illərin orta göstəricisini 5 dərəcədən çox üstələyib.

İstilərdən ən çox Cənubi və Qərbi Avropanın şəhərləri zərər çəkib. Bu ərazilərdə həm yüksək temperatur göstəriciləri, həm də ölüm halları qeydə alınıb. Nisbətən sərin iqlimi ilə seçilən Şimali Avropa ölkələrində, o cümlədən Böyük Britaniyanın şəhər ərazilərində isə istilərlə əlaqəli təxminən 4 500 ölümün baş verdiyi ehtimal edilir.

Tədqiqatda qeyd olunub ki, isti hava əsasən yaşlı insanlara təsir etsə də, araşdırılan şəhərlərdə bu yay 65 yaşdan aşağı təxminən 6 min nəfərin də istilər səbəbindən həyatını itirdiyi ehtimal edilir.

Ümumilikdə, Qərbi Avropada ardıcıl istilik dalğaları yay mövsümünün təsirlərini daha da gücləndirib. Yay ərzində temperatur 1991–2020-ci illərin orta göstəricisindən təxminən 2,9 dərəcə yüksək olub. Bəzi günlərdə isə bu fərq 12 dərəcəyə çatıb.