Avropanın divarlarını sarsıdır VİDEO

Seutadan miqrant axını

Qlobal təhlükəsizlik arxitekturasının ən zəif halqalarından biri olan qeyri-qanuni miqrasiya problemi növbəti dəfə Avropa İttifaqının (Aİ) daxili sütunlarını sarsıtmaqdadır. İspaniyanın Şimali Afrikadakı eksklavı olan Seuta şəhərində yaşanan son miqrasiya böhranı bütövlükdə Şengen zonasının gələcəyini və Avropa həmrəyliyini sual altında qoyan qlobal geosiyasi hadisəyə çevrilir. Cəmi bir neçə gün ərzində on minlərlə insanın Mərakeş tərəfdən Avropa torpaqlarına adlaması Qərb dünyasının təhlükəsizlik divarlarındakı struktur boşluqlarını növbəti dəfə üzə çıxarıb.

Böhranın tətikləyici nöqtəsi, qəribə də olsa, daxili hüquqi qərarlar oldu. Belə ki, İspaniya Ali Məhkəməsinin dənizdə saxlanılan miqrantların sürətləndirilmiş qaydada ölkədən çıxarılmasını (ekstradiyasını) qadağan edən qərarı, qeyri-qanuni insan alveri ilə məşğul olan şəbəkələr və mafioz qruplaşmalar üçün faktiki olqaraq “açıq qapı” elanı rolunu oynadı. Bu hüquqi qərardan dərhal sonra on minlərlə miqrantın koordinasiyalı şəkildə sərhədə axışması daxili təhlükəsizlik mexanizmlərinin humanitar prinsiplərlə toqquşduğu zaman yaranan vakuumu göstərir. İspaniyanın Baş naziri Pedro Sançes yaranmış vəziyyəti ölkənin “ərazi bütövlüyünə və milli təhlükəsizliyinə qəsd” kimi qiymətləndirərək ordunu və əlavə polis qüvvələrini bölgəyə yeritdi. Rəsmi Madrid dənizdə maneə baryerlərinin qurulacağını və Mərakeşlə birgə insan alverinə qarşı mübarizənin gücləndiriləcəyini bəyan etsə də, hadisələrin miqyası artıq lokal idarəetmə çərçivəsindən çıxmaqdadır.

Avropa Komissiyasının sədri Ursula Fon der Lyayenin məsələyə kəskin və güzəştsiz reaksiyası da Aİ-nin artıq miqrasiya məsələsində “humanizm bəyanatları” mərhələsini geridə qoyduğunu nümayiş etdirir. Komissiya rəhbərinin miqrantların “ildırım sürəti ilə” geri qaytarılmasını tələb etməsi, Avropanın öz sərhədlərini qorumaq instinktinin hüquqi prosedurlardan daha üstün tutulduğunun bariz nümunəsidir. Lakin böhranın ən təhlükəli tərəfi Aİ daxilindəki siyasi qütbləşməni dərinləşdirməsidir. İtaliyanın Baş naziri Corca Meloni başda olmaqla, sağ və mühafizəkar hökumətlər İspaniyanı Aİ-nin xarici sərhədlərini qoruya bilməməkdə ittiham edirlər. Romanın Madridlə Şengen razılaşmasını dayandırmağa hazır olduğunu bəyan etməsi, Şengen zonasının, yəni daxili sərhədsiz Avropa ideyasının süqutu deməkdir. İspaniyanın Şengen zonasından çıxarılması tələbləri Avropa daxilində ciddi etibarsızlıq mühitinin yarandığını göstərir. Əgər bir üzv dövlət xarici sərhədi qoruya bilmirsə, qonşu dövlətlər dərhal öz milli sərhədlərini bərpa edir ki, bu da inteqrasiya modelinin iflasıdır.

Seuta böhranı bir daha sübut etdi ki, Avropa İttifaqının vahid və çevik miqrasiya strategiyası yoxdur. Humanitar dəyərlərsə sərt təhlükəsizlik tədbirləri arasında sıxılıb qalan Avropa daxili qanunvericiliyi ilə xarici təhdidlər arasında paradoks yaşayır. Mövcud dinamika göstərir ki, yaxın gələcəkdə Avropada Şengen sisteminin tamamilə yenidən qurulması, daxili sərhəd nəzarətinin gücləndirilməsi və miqrasiya qanunvericiliyinin radikal şəkildə sərtləşdirilməsi qaçılmaz olacaq. Əks təqdirdə, xarici sərhədlərdəki zəiflik Avropa İttifaqının daxildən parçalanmasına yol açan ən böyük geosiyasi katalizatora çevrilə bilər.

XQ-nin Analitik Mərkəzi