Axundzadə və Zərdabinin dostu olan ŞEYXÜLİSLAM

Lent.az “Qafqaz Şeyxülislamları” rubrikasında Qafqaz müsəlmanlarının dördüncü şeyxülislamı olan Mirzə Həsən Tahirzadə haqqında bioqrafiyanı təqdim edir.

- Mirzə Həsən Tahirzadə kimdir?

Mirzə Həsən Tahirzadə Azərbaycanın görkəmli maarifçisi, pedaqoqu, şərqşünas alimi və Qafqazın dördüncü Şeyxülislamı hesab olunur.

- Mirzə Həsən Tahirzadə nə vaxt və harada dünyaya gəlib?

Mirzə Həsən Tahirzadə 1837-ci ildə Şuşa qəzasının Şıxalıağalı kəndində anadan olub.

- Mirzə Həsən Tahirzadə ilk təhsilini harada alıb?

Mirzə Həsən Tahirzadə ilk təhsilini Şuşadakı mədrəsədə tamamlayıb, orada ərəb və fars dillərini dərindən öyrənib.

- Mirzə Həsən Tahirzadə ali təhsili üçün hara yollanıb?

Mirzə Həsən Tahirzadə biliklərini artırmaq məqsədilə İranın Təbriz şəhərinə gedib və orada ali dini təhsilə yiyələnib.

- Mirzə Həsən Tahirzadənin müəllimlik fəaliyyəti necə başlayıb?

Mirzə Həsən Tahirzadə Tiflisdəki Qafqaz Müəllimlər İnstitutunda və gimnaziyada şəriət, həmçinin Şərq dilləri müəllimi kimi işə başlayıb.

- Mirzə Həsən Tahirzadənin Sankt-Peterburq həyatı necə keçib?

Mirzə Həsən Tahirzadə xüsusi dəvətlə Sankt-Peterburq Universitetinə yollanıb və burada Şərq dilləri fakültəsində dərs deyib.

- Mirzə Həsən Tahirzadə universitetdə neçə il fəaliyyət göstərib?

Mirzə Həsən Tahirzadə uzun illər ərzində Rusiya imperiyasının paytaxtında tələbələrə Azərbaycan və fars dillərini öyrədib.

- Mirzə Həsən Tahirzadə nə vaxt Şeyxülislam seçilib?

Mirzə Həsən Tahirzadə təhsil və elm sahəsindəki uğurlarından sonra rəsmi olaraq Qafqazın Şeyxülislamı vəzifəsinə təyin edilib.

- Mirzə Həsən Tahirzadə vəzifədə olduğu müddətdə nəyi hədəfləyib?

Əsas məqsədi xalqın savadlanması, dini xurafatdan uzaqlaşması və dünyəvi elmlərə yiyələnməsi olub.

- Mirzə Həsən Tahirzadənin yeni üsullu məktəblərə münasibəti necə idi?

Mirzə Həsən Tahirzadə köhnə təhsil sisteminin yenilənməsini müdafiə edib və ana dilində müasir məktəblərin açılmasını dəstəkləyib.

- Mirzə Həsən Tahirzadə hansı elmi vəsaitləri hazırlayıb?

Tələbələr üçün fars dilinin qrammatikasına aid dərsliklər və İslam tarixi haqqında mühazirələr yazıb.

- Mirzə Həsən Tahirzadə dövlət tərəfindən mükafatlandırılıbmı?

Bəli, maarif sahəsindəki xidmətlərinə görə "Müqəddəs Anna" kimi bir neçə mühüm dövlət ordeni ilə təltif edilib.

- Mirzə Həsən Tahirzadənin ailə kökləri hara gedib çıxır?

Mirzə Həsən Tahirzadə bölgənin tanınmış zadəgan və bəy nəslinin nümayəndəsi sayılır.

- Mirzə Həsən Tahirzadə rus dilinin öyrənilməsinə necə baxırdı?

Müsəlmanların öz hüquqlarını qoruması üçün rus dilini bilməsini vacib şərt hesab edirdi.

- Mirzə Həsən Tahirzadənin hansı məşhur ziyalılarla əlaqəsi olub?

Həsən bəy Zərdabi və Mirzə Fətəli Axundov kimi dövrün böyük mütəfəkkirləri ilə sıx ünsiyyət saxlayıb.

- Mirzə Həsən Tahirzadənin rəsmi idarəsi harada yerləşirdi?

Bütün Qafqazın dini mərkəzi sayılan Tiflis şəhərində fəaliyyət göstərirdi.

- Mirzə Həsən Tahirzadə nə vaxt vəfat edib?

Mirzə Həsən Tahirzadə maarif fəaliyyətinin ən parlaq dövründə Tiflisdə həyatını itirib.

- Mirzə Həsən Tahirzadə harada dəfn olunub?

Tiflisdəki köhnə müsəlman qəbiristanlığında, indiki Görkəmli Azərbaycanlılar Panteonunda torpağa tapşırılıb.

- Mirzə Həsən Tahirzadəni digər din xadimlərindən fərqləndirən nə idi?

O, dini vəzifə daşımasına baxmayaraq, elmə, tərəqqiyə və Avropa təhsil sisteminə açıq olması ilə seçilirdi.