Ayaqqabıların həkimi Zahid ustayla SÖHBƏT

Zəhmət olmasa, gün-güzəran olmaz. Hər sənətin, hər peşənin arxasında bir həyat hekayəsi, alın təri və əsl zəhmət dayanır. Nizami Gəncəvinində dediyi kimi:

"Bacarsan hamının yükünü sən çək,

İnsana ən böyük şərəfdir əmək."

Çəkməçilik—əsrlər boyu davam edən, amma bu gün tələbatı azalan sənətlərdən biridir. "Zəhmət olmasa..." rubrikamızın bu dəfəki qəhrəmanı, hər gün əməyi ilə insanların yükünü yüngülləşdirən çəkməçi Zahid Abdullayevdir, öz diliylə desək, sadəcə Zahid usta.

İçərişəhər metrosunun yaxınlığında, kiçik bir emalatxana. İçəri girən kimi dərinin və yapışqanın özünəməxsus qoxusu duyulur. Rəflərdə müxtəlif ölçü və formalarda ayaqqabılar düzülüb—bəziləri təmir olunmağı gözləyir, digərləri isə sahibinə qaytarılmağa hazırdır. Emalatxananın sakit, səliqəli guşəsində Zahid usta iş başındadır.

Rubrikamız üçün çəkməçi axtararkən haqqında ən çox eşitdiyimiz sözlər "mehriban" və "səbirli" idi. Həqiqətən də, Zahid usta 45 ildən çoxdur ki, bu peşənin içindədir və hələ də eyni həvəs və səbirlə işinə davam edir.

— Salam, Zahid usta! Uzun axtarışdan sonra sizin kimi təcrübəli bir çəkməçi tapdıq.

— Neçə ildir bu sənətdəsiniz?

— Mən bu sənətə çox erkən yaşda gəlmişəm. İşə başlayanda cəmi 13-14 yaşım var idi. (Bir qədər fikirləşir.) 1980-ci ildən bu işlə məşğulam, yəni hardasa 45 ildir.

— Bu sənətə necə gəldiniz?

— Açığı, çəkməçilik uşaqlıqdan arzuladığım peşə deyildi. Mən memar olmaq istəyirdim. Peşə məktəbində tikinti üzrə oxuyurdum, çertyoj çəkməyi, layihə hazırlamağı çox xoşlayırdım. Qardaşım isə çəkməçiliklə məşğul olmağa başladı. O tikintidə çalışırdı, mən isə axşamlar ona kömək edirdim. Sonra gördüm ki, bu sənət də maraqlıdır. Qismət məni bu peşəyə gətirdi.

— Memarlıqdan imtina edib çəkməçiliyi seçməyə peşman deyilsiniz?

— Yox, əsla! Çünki bu sənət mənə dolanışıq gətirib. İşim var, emalatxanam var, çörəkpulum çıxır.

— Bura sizin şəxsi emalatxananızdır, yoxsa kirayədir?

— Əvvəllər mənim deyildi, amma dövlət bağışladı. 1997-ci ildə bura yerləşmişəm. O vaxt çox kiçik, taxta daxma idi. Sağ olsun qonşularım, çox köməklik etdilər. Əvvəl müştəri yığmaq çətin idi, amma zamanla özümə daimi müştərilər qazandım.

— Çəkməçiliyə tələbat əvvəlki illərlə müqayisədə necədir?

— Çox azalıb. Sovet vaxtı insanlar əsasən dəri ayaqqabılar geyinirdi. O ayaqqabılar 6-7 il istifadə olunurdu. İndi isə əksəriyyət sintetik materiallardan hazırlanmış ucuz ayaqqabılara üstünlük verir. Bax, məsələn... (rəfdən bir ayaqqabı götürüb göstərir) bu ayaqqabı maksimum 1-2 il geyiniləcək. Materialı zəifdir, tez sıradan çıxır. Çox adam ayaqqabısı cırılanda gətirib təmir etdirmək əvəzinə yenisini alır.

— Müştəriləriniz daha çox kimlərdir—imkanlı şəxslər, yoxsa maddi sıxıntı yaşayanlar?

— Müxtəlif müştərilərim var. Maddi vəziyyəti aşağı olanlar əsasən təmir üçün gəlirlər. İmkanlılar isə daha çox dəridən sifarişlə ayaqqabı tikdirir və ya ayaqqabılarını parıldatdırırlar. Məsələn, Aydın müəllim—deputatdır. (P.S. Hansı Aydın bəy olduğu dəqiq bilinmir.) O, bura yalnız ayaqqabısını parıldatmaq üçün gəlir. Çünki məndə Türkiyədən gətirilən xüsusi ayaqqabı mazları var.

— Sizin işinizin ən çətin tərəfi nədir?

— Bu peşədə ən vacib şey səbirdir. Hövsələn yoxdursa, sənətkar ola bilməzsən. Çox adam elə bilir ki, usta və sənətkar eyni şeydir. Amma böyük fərq var. Usta bir şeyi düzəldir, təmir edir, sənətkar isə işinə öz yaradıcılığını qatır, yenilik gətirir.

— Bəs siz özünüzü usta sayırsınız, yoxsa sənətkar?

— (Gülümsəyir.) Onu müştərilər bilər, mən yox.

— Sıfırdan ayaqqabı hazırlayırsınız?

— Hə, dəridən. Amma sifarişlə. Məsələn... (rəfdən bir idman ayaqqabısı götürür) bunu oğlum üçün tikmişdim, rəngi xoşuna gəlmədi deyə geyinmir. Mən də bir-iki dəfə geyinmişəm, sonra qalıb belə.

— Daha çox kimlər ayaqqabı gətirir—kişilər, yoxsa qadınlar?

— Qadınlar. Təxminən 70 faiz müştərim qadınlardır.

— Müştərilər yayda çox olur, yoxsa qışda?

— Qışda. Yağış, qar yağanda insanlar botinka tikdirirlər və ya ayaqqabılarını təmir etdirirlər. Yayda isə insanlar daha çox istirahətə gedirlər.

— İş yeriniz çox rahat görünür. İstiliyi də yaxşıdır.

— Hə, elədir. Şükür, üşümürəm. Çay qoyaq, içərik. (Qalxıb su isidicini doldurur.)

— Bu sənəti kiməsə öyrətmisiniz?

— Öyrənmək istəyənlər olub, amma çoxu 1-2 həftəyə bezib gedir. Bu iş diqqət və səbirlə yanaşmağı tələb edir.

— Avadanlıqlarınız diqqət çəkir. Kiçik emalatxananızda çox texnika var. Neçəyə almısınız bunları?

— Heç nə. Dövlət verib. Çox işimə yarayır.

— İş rejiminiz necədir?

— Həftənin altı günü, səhər 9-dan axşam 7-yə qədər işləyirəm. İşlədiyim vaxt ərzində sənətimi həm də yaşatmağa çalışıram. Düzdür çəkməçilik qədim sənətdir. Hətta 26 noyabr Beynəlxalq Çəkməçilər Günü kimi qeyd olunur. Bu sənət bizdən əvvəl olub, bizdən sonra da olacaq. Ancaq mən yenə də əlimdən gələni edirəm

— Son olaraq sizi "ayaqqabıların həkimi" adlandırmaq olar?

— Əlbəttə! Necə ki, həkim xəstəni müalicə edib onun ömrünü uzadır, biz də ayaqqabılara yeni bir həyat veririk. Yəni, bəli, biz ayaqqabıların həkimiyik!