Azərbaycan ABŞ əlaqələrində yeni mərhələ: Ötən il ticarət dövriyyəsi 94 faiz artıb

Azərbaycanla ABŞ arasında iqtisadi əməkdaşlıq son illərdə dinamik inkişaf göstərir. İqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarovun Nazirlər Kabinetində Prezident İlham Əliyevin Vaşinqton səfərinə həsr olunan iclasda verdiyi məlumata görə, 2024-cü ildə ticarət dövriyyəsinin həcmi 1.7 milyard, o cümlədən idxalın həcmi 1.6 milyard, ixracın həcmi 135 milyon ABŞ dolları təşkil edib. 2023-cü illə müqayisədə 2024-cü ildə ticarət dövriyyəsi 94 faiz artıb. Bu dövrdə ABŞ Azərbaycanın xarici ticarət dövriyyəsində 5-ci , o cümlədən idxalda 4-cü, ixracda isə 24-cü yeri tutub. 2025-ci ilin yanvar-iyun aylarında da 2024-cü ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə ticarət dövriyyəsi 60 faiz artıb.

Bəs ABŞ ilə ticarət dövriyyəsində müşahidə olunan kəskin artım hansı amillərlə bağlıdır və bu tendensiya davamlı ola bilərmi? Eləcə də iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin artması hansı real iqtisadi faydalar yaradır və indiki geosiyasi və iqtisadi şəraitdə iqtisadi münasibətlərin inkişafı Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyinə və iqtisadi təhlükəsizliyinə hansı töhfələr verə bilər?

Mövzu ilə bağlı Oxu.Az-a danışan Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü, deputat Zaur Şükürov bildirib ki, Bayden Administrasiyasının Azərbaycana münasibətdə qərəzli və ikili standartlara əsaslanan siyasət yürütməsi səbəbindən Azərbaycan-ABŞ əlaqələrində müəyyən durğunluq müşahidə edilirdi:

"Lakin son 33 il ərzində inkişaf tarixinə nəzər yetirdikdə, əsasən, enerji, həmçinin təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın iki ölkə arasında əlaqələrdə ön planda olduğunu deyə bilərik. Belə ki, ulu öndər Heydər Əliyevin uzaqgörən enerji siyasətinin nəticəsi olaraq, 1994-cü ildə qlobal əhəmiyyətli "Əsrin müqaviləsi"nin imzalanmasından sonra iki ölkə arasında enerji sahəsində əməkdaşlıq intensiv xarakter aldı. Təhlükəsizlik və terrorçuluğa qarşı mübarizə sahəsində əməkdaşlığa gəldikdə isə məlum olduğu kimi, 1992-ci ilin avqust ayında postsovet ölkələrinə yardım məqsədilə ABŞ Konqresinin qəbul etdiyi "Azadlığa yardım aktı"na bu ölkənin erməni lobbisinin və ermənipərəst qüvvələrinin təsiri və təzyiqi ilə ədalətsiz "907-ci düzəliş"in əlavə edilməsindən sonra ikitərəfli münasibətlərdə soyuqlaşma müşahidə edilirdi.

Ermənistanın işğalçılıq siyasəti ilə üzləşmiş və bu terrorçu siyasətin nəticəsində Xocalı soyqırımı və digər faciələrə düçar olmuş Azərbaycana qarşı belə bir sanksiyanın qəbul edilməsi ikili standartların və ədalətsizliyin göstəricisi idi. 2001-ci ilin sentyabr ayından sonra beynəlxalq terrorizmə qarşı mübarizədə ölkəmizin oynaya biləcəyi əhəmiyyətli rolu anlayan ABŞ tərəfi ölkə prezidentinə "907-ci düzəliş"in tətbiqinin bir il müddətində dayandırılması səlahiyyəti verdi və ABŞ prezidentləri hər il bu qərarı yeniləməklə iki ölkə arasında qarşılıqlı maraq doğuran sahələr üzrə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsinə imkan yaratdılar. Təəssüf ki, Azərbaycana qarşı qərəzli mövqe sərgiləyən Bayden administrasiyası bu düzəlişin yenidən qüvvəyə minməsinə qərar verməklə iki ölkə arasında münasibətlərin inkişafına xələl gətirmişdi".

"Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Səudiyyə Ərəbistanının "Əl-Ərəbiyyə" telekanalına müsahibəsi zamanı bu barədə qeyd etdi ki, "Bayden "907-ci düzəliş"i yenidən tətbiq etməyə başladı. "907-ci düzəliş" 2001-ci ildə dayandırıldı. Niyə? Çünki onların Əfqanıstanda bizə ehtiyacları var idi. Onlara səmamız, dənizimiz lazım idi. Onlara dəmir yolu lazım idi. Biz Amerika logistikasına və daşımalara çox mühüm dəstək verdik. Beləliklə, Bayden Əfqanıstandan qaçan kimi bizə yenidən sanksiya tətbiq etdilər. Axı necə belə nankor olmaq olar?! Beləliklə, onların haqqında nə düşünə bilərdik? Biz onlarla bütün əlaqələri kəsdik. Bayden administrasiyası ilə əlaqələr sıfıra enmişdi". Prezident İlham Əliyevin 8 avqust tarixdə Vaşinqtona işgüzar səfəri çərçivəsində Prezident Trampla səmimi və dostluq şəraitində baş tutmuş görüşü və istər regionumuzun gələcək inkişafı, istərsə də ikitərəfli məsələlərlə bağlı səmərəli müzakirələr münasibətlərimizin qarşıdan gələn illərdə hər iki ölkənin maraqları naminə inkişaf edəcəyinə ümidləri artırır. Xüsusilə də "907-ci düzəliş"in tətbiqinin dayandırılması ilə bağlı Prezident Tramp tərəfindən qərar qəbul edilməsi qarşılıqlı maraq kəsb edən bir sıra sahələr üzrə əlaqələrin inkişafına imkan verəcək.

Həmçinin Nazirlər Kabinetində Prezident İlham Əliyevin Vaşinqton səfərinə həsr olunmuş xüsusi iclasda aidiyyəti qurumlarımızın Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinə dair səsləndirdiyi fikirlər və statistik rəqəmlər ikitərəfli əməkdaşlığın inkişaf edəcəyini deməyə əsas verir", - millət vəkili qeyd edib.

Parlamentari əlavə edib ki, digər ölkələrlə ticari-iqtisadi əlaqələrdə, hətta uzun illər boyu tərəfdaşlıq münasibətlərinin olduğu dövlətlərə qarşı öz ölkəsinin maraqları naminə sərt tarif siyasəti yürüdən Donald Trampın Azərbaycana və şəxsən İlham Əliyevə dost münasibət nümayiş etdirməsini nəzərə alsaq, ölkələrimiz arasında əlaqələrdə davamlı inkişaf meyillərinin müşahidə ediləcəyini söyləmək mümkündür:

"Heç şübhəsiz, Azərbaycan Prezidentinin praqmatik, uzaqgörən, prinsipial və müstəqil xarici siyasət kursu, ikitərəfli və çoxtərəfli münasibətlərdə daim beynəlxalq hüququn hamılıqla qəbul olunmuş prinsiplərinə və ədalətə, qarşılıqlı hörmətə əsaslanan mövqeyi Azərbaycan-ABŞ münasibətlərində yeni mərhələnin başlamasında mühüm rol oynayır. Vaşinqton görüşü zamanı ABŞ prezidentinin şahidliyi ilə Azərbaycan-Ermənistan normallaşma prosesi ilə bağlı atılan müsbət addımlar, xüsusilə də ölkəmizin maraqlarına xidmət edən qərarların qəbul edilməsi, Azərbaycanla ABŞ arasında strateji tərəfdaşlığın inkişaf etdirilməsi məqsədilə Strateji işçi qrupunun təsis edilməsinə dair razılaşma və "907-ci düzəliş"in tətbiqinin dayandırılması regionumuzda sülh, sabitlik və inkişafa töhfə verməklə yanaşı, Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda mövqeyinin daha da güclənməsinə və Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinin inkişafına müsbət təsir göstərəcək".

"İnanırıq ki, Azərbaycan-ABŞ münasibətləri yenidən inkişaf mərhələsinə qədəm qoymaqla enerji, nəqliyyat, ticarət, investisiya, süni intellekt, texnoloji infrastruktur və təhlükəsizlik sahəsində qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın inkişafına geniş imkanlar açılacaq", - müsahibimiz fikrini yekunlaşdırıb.

Mərahim Nəsib