Azərbaycan bu gün də Gürcüstanın yanındadır

Bu ölkənin ərazi bütövlüyü və suverenliyi mübahisə mövzusu deyil

“Biz Gürcüstandakı münaqişənin beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlər çərçivəsində suverenlik və ərazi bütövlüyü prinsiplərinə əsaslanan sülh yolu ilə həllinə tam dəstəyimizi bir daha təsdiqləyirik”. Bu fikir Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin yaydığı bəyanatda yer alıb. Sənəddə Azərbaycanın Gürcüstanla strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinə və mehriban qonşuluq əlaqələrinə böyük önəm verdiyi vurğulanıb. Bildirilib ki, Bakı iki ölkə arasında uzun illər ərzində formalaşmış əlaqələrin möhkəmləndirilməsi və inkişaf etdirilməsi istiqamətində fəaliyyətini davam etdirəcək.

İlk baxışdan diplomatik bəyanatın standart ifadələri təsiri bağışlayan cümlələrə bir qədər diqqətlə yanaşdıqda onların arxasında daha geniş siyasi məzmunun dayandığı görünür. Bakı bununla Gürcüstan məsələsində mövqeyini ortaya qoyur. Söhbət yalnız Tbilisiyə siyasi dəstəkdən getmir. Azərbaycanın mövqeyi, eyni zamanda, Cənubi Qafqazın gələcək təhlükəsizlik arxitekturasına dair baxışını da ortaya qoyur.

Azərbaycanın Gürcüstanın suverenliyi və ərazi bütövlüyünü müdafiə etməsi onun öz siyasi təcrübəsindən qaynaqlanır. Bakı uzun illər ərazi münaqişəsinin ağır nəticələri ilə üz-üzə qalıb. İşğal, didərginlik, dağıdılmış yaşayış məntəqələri və uzun illər davam edən siyasi qeyri-müəyyənlik Azərbaycanın bu mövzuda danışarkən nəyi nəzərdə tutduğunu yaxşı izah edir. Bu səbəbdən Bakının “suverenlik”, “ərazi bütövlüyü” və “beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlər” prinsiplərini önə çəkməsi sadəcə diplomatik terminologiya deyil.

Burada başqa bir mühüm məqam da var. Gürcüstandakı Abxaziya və Cənubi Osetiya münaqişələrini yalnız 2008-ci il müharibəsinin nəticəsi kimi qiymətləndirmək kifayət deyil. Münaqişənin aktiv hərbi mərhələsi səngisə də, onun siyasi, təhlükəsizlik və humanitar nəticələri aradan qalxmayıb. Əksinə, status-kvonun özü yeni reallıqlarla yüklənib. Abxaziya və Cənubi Osetiyanın Rusiya ilə siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik əlaqələrinin dərinləşməsi münaqişənin gələcək həlli üçün mürəkkəb geosiyasi mənzərə yaradıb. Deməli, burada söhbət, sadəcə, 18 il bundan əvvəl baş vermiş müharibədən getmir. Qarşıda hələ həllini gözləyən siyasi və humanitar məsələlər, dəyişən regional reallıqlar və təhlükəsizlik çağırışları var. Ona görə də Azərbaycanın “sülh yolu ilə həll” vurğusu təsadüfi deyil.

Tbilisi üçün məsələ yalnız ərazi itkisi deyil, dövlətin suverenliyi və milli təhlükəsizliyi problemidir. Cenevrə beynəlxalq müzakirələrində təhlükəsizlik, 2008-ci il atəşkəs sazişinin icrası, humanitar məsələlər və məcburi köçkünlərin və qaçqınların geri qayıdışı hələ də gündəmdədir.

Münaqişənin davam edən xarakterini göstərən əsas amillərdən biri də humanitar problemdir. BMT Baş Assambleyasının 2026-cı ilin iyununda qəbul etdiyi qətnamədə Abxaziya və Cənubi Osetiya regionlarından məcburi köçkünlərin və qaçqınların təhlükəsiz, könüllü şəkildə geri qayıtmaq hüququ bir daha təsdiqlənib. Azərbaycanın həmin sənədə dəstək verməsi də Bakının bu məsələdə prinsipial mövqeyini göstərir. Bu çərçivədə Azərbaycanın münaqişənin “beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlər çərçivəsində suverenlik və ərazi bütövlüyü prinsiplərinə əsaslanan sülh yolu ilə həllinə” dəstəyi xüsusi məna daşıyır. Bakı bununla yalnız Tbilisiyə siyasi həmrəyliyini ifadə etmir, həm də münaqişələrin həllində beynəlxalq hüquq və siyasi dialoqu önə çıxarır.

Azərbaycanın mövqeyinin mühüm tərəfi də budur: atəşkəs münaqişənin həlli demək deyil. Müharibənin başa çatması öz-özlüyündə siyasi razılaşma, humanitar problemlərin həlli və davamlı təhlükəsizlik mexanizmləri yaratmır. Dayanıqlı sülh üçün siyasi iradə, qarşılıqlı etimad və uzunmüddətli diplomatik proses tələb olunur.

Məsələnin Azərbaycanın özü üçün də geosiyasi tərəfi var. Gürcüstan Azərbaycanın enerji və nəqliyyat marşrutlarında mühüm tranzit tərəfdaşdır. Bakı–Tbilisi–Ceyhan, Cənub Qaz Dəhlizi, Bakı–Tbilisi–Qars və Orta Dəhliz kimi layihələrin təhlükəsizliyi regional sabitlikdən asılıdır. Gürcüstanda yeni hərbi eskalasiya Azərbaycanın enerji, logistika və Avropa ilə bağlantıları üçün əlavə risk yarada bilər. Bu baxımdan sabit Gürcüstan Azərbaycan üçün yalnız qonşu ölkənin təhlükəsizliyi məsələsi deyil, həm də öz strateji maraqlarının tərkib hissəsidir. Azərbaycan–Gürcüstan əməkdaşlığının genişlənməsi, xüsusilə enerji və nəqliyyat layihələri, bu qarşılıqlı asılılığı gücləndirir.

Orta Dəhlizin əhəmiyyətinin artması isə münasibətlərə yeni geosiyasi məzmun verir. Çin və Mərkəzi Asiyadan Avropaya uzanan marşrutların şaxələndirildiyi bir dövrdə Azərbaycan və Gürcüstanın sabitliyi daha geniş coğrafiyanın iqtisadi marağına çevrilir. Nəqliyyat dəhlizləri yalnız təhlükəsiz və proqnozlaşdırılan mühitdə səmərəli fəaliyyət göstərir. Azərbaycan–Gürcüstan münasibətlərini buna görə yalnız “mehriban qonşuluq” çərçivəsində izah etmək kifayət deyil. Bu münasibətlər qarşılıqlı strateji maraqlara söykənir. Azərbaycan üçün Gürcüstan Avropaya çıxışın mühüm halqasıdırsa, Gürcüstan üçün Azərbaycan enerji və nəqliyyat baxımından əsas tərəfdaşlardan biridir. Bu qarşılıqlı asılılıq iki ölkəni regional sabitliyin təbii tərəfdarlarına çevirir. Bu isə regional sabitliyi yalnız siyasi məqsəd deyil, həm də iqtisadi zərurətə çevirir.

Cənubi Qafqazın əsas problemi də məhz burada üzə çıxır: regionda uzun müddət atəşkəs sülhün özü kimi qəbul edilib. Halbuki sərhəddə silahların susması yalnız ilkin şərtdir. Əsl sülh üçün təhlükəsizlik təminatları, humanitar problemlərin həlli, məcburi köçkünlərin taleyi, siyasi dialoq, iqtisadi əməkdaşlıq və qarşılıqlı etimad lazımdır.

Bu baxımdan, Gürcüstan münaqişəsi “müharibə yoxdur” vəziyyətinin hələ “sülh var” anlamına gəlmədiyini göstərir. Münaqişə uzun müddət dondurula və idarə oluna bilər. Lakin siyasi və humanitar məsələlər həllini tapmadıqca, onu başa çatmış münaqişə hesab etmək mümkün deyil.

Gürcüstanlı siyasi şərhçi Vüqar İsayev bildirdi ki, Cənubi Qafqazda baş verən proseslər artıq yalnız regional aktorların münasibətləri ilə məhdudlaşmır: “Rusiya, Türkiyə, Avropa İttifaqı, ABŞ, İran və Çin kimi aktorların regiona müxtəlif səviyyələrdə maraqları var. Enerji marşrutları, nəqliyyat dəhlizləri və təhlükəsizlik məsələləri Cənubi Qafqazı daha geniş geosiyasi rəqabətin məkanına çevirir.

Belə şəraitdə region ölkələrinin qarşısında iki əsas istiqamət görünür: böyük güclər arasındakı qarşıdurmanın təsir zonasına çevrilmək və ya öz aralarında daha sıx əməkdaşlıq edərək regional dayanıqlığı gücləndirmək. Azərbaycan–Gürcüstan münasibətlərinin inkişafı ikinci istiqamətin vacibliyini göstərir.

Bu mənada, Azərbaycanın Gürcüstandakı münaqişənin sülh yolu ilə həllinə dəstəyi yalnız bu günün diplomatik gündəliyi ilə bağlı deyil. Bu, həm də regionun gələcək modeli ilə bağlı seçimdir. Bir tərəfdə qapalı sərhədlər, həll olunmamış münaqişələr, hərbi risklər və geosiyasi rəqabət, digər tərəfdə isə açıq kommunikasiya xətləri, enerji və nəqliyyat bağlantıları, iqtisadi əməkdaşlıq və siyasi dialoq dayanır.

Azərbaycanın mesajı ikinci istiqamətə üstünlük verdiyini göstərir. Bakı üçün münaqişələrin dondurulması deyil, sülh yolu ilə həlli, qarşıdurma deyil, əməkdaşlıq, geosiyasi parçalanma deyil, regional bağlantıların gücləndirilməsi önəmlidir. Cənubi Qafqazın gələcəyini müəyyənləşdirəcək ən mühüm məsələ də budur. Yeni boru kəmərləri, dəmir yolları və nəqliyyat marşrutları regionun iqtisadi xəritəsini dəyişə bilər. Lakin bütün bu layihələrin davamlılığı üçün siyasi sabitlik lazımdır.

Ona görə Azərbaycanın Gürcüstanla bağlı mövqeyinin əsas mesajı kifayət qədər aydındır: Cənubi Qafqazda davamlı təhlükəsizlik yeni hərbi qarşıdurmalarla deyil, beynəlxalq hüquqa, suverenliyə, ərazi bütövlüyünə və siyasi dialoqa əsaslanan sülhlə təmin oluna bilər”.

Pünhan ƏFƏNDIYEV
XQ