Azərbaycan: Regionun Enerji və Texnologiya Lideri

Laçın Abasov

Strateji Layihələrdə Azərbaycanın Rolunun Artması

Regionda iri enerji və texnoloji layihələr Azərbaycanın iştirakı olmadan reallaşa bilməyəcək, çünki, bu sahələr üçün tələb olunan enerji və infrastruktur ciddi şəkildə artır. Ölkəmizin enerji resursları və strateji mövqeyi bu prosesdə həlledici rol oynayır.

Yeni Nəsil Texnologiyalar Enerji Tələbatını Qaldırır

Yeni nəsil Süni İntellekt (AI), blokçeyn texnologiyaları və böyük data bazalarının inkişafı ilə əlaqədar enerji tələbatı sürətlə artır:

• Blockchain ekosistemi: Dünyada fərqli blokçeyn şəbəkələrinin sayı ən azı ~1,000 civarındadır və bu rəqəm daim artır — bu, Web3 və rəqəmsal iqtisadiyyatın sürətlə böyüdüyünü göstərir.

• AI modellərinin sayı: 2025ci il üçün təxminən 1,985,000dən çox publik AI modeli mövcuddur (bu rəqəm sənaye və tədqiqat məqsədli modelləri də əhatə edir).

• Data mərkəzləri: Qlobal miqyasda təxminən ~11,800 data mərkəz fəaliyyət göstərir və onların əhəmiyyətli hissəsi AItəlimi və ağır hesablama işləri üçün optimallaşdırılır.

Bu texnologiyalar üçün lazımi hesablama gücü və məlumat emalı enerji ilə birbaşa bağlıdır — xüsusilə AI modellərinin təlimi və işlədilməsi çox güc tələb edir.

Gələcək Enerji Tələbatı Proqnozları

Energetika tədqiqatları göstərir ki, data mərkəzləri artıq qlobal elektrik istehlakının təxminən 1.5%ni təşkil edir və AI iş yükü artdıqca bu pay daha da yüksələcək.

Bundan əlavə:

• AIoptimizə olunmuş data mərkəzlərinin enerji ehtiyacı 2030cu ilə qədər 4 dəfə artma potensialına malikdir — bu da enerji şəbəkələrinə ciddi təzyiq yaradır.

• Bir iri AI təlim klasteri bəzən 100,000dən çox evin enerji istehlakına bərabər enerji tələb edə bilər.

Azərbaycanın Enerji Strategiyası və İxrac Potensialı

Prezident İlham Əliyevin apardığı iqtisadi islahatların tərkib hissəsi kimi Qarabağ, Şərqi Zəngəzur və Naxçıvanda günəş, külək və su enerjisi layihələri reallaşdırılır.

Bu layihələrdən əldə olunacaq elektrik enerjisi:

• ölkənin daxili ehtiyaclarını ödəyəcək,

• ixrac üçün nəzərdə tutulub,

• regional enerji təhlükəsizliyini və əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirəcək.

NƏTİCƏ

Azərbaycan enerji və texnologiya infrastrukturunda mərkəzi rol oynayacaq. Ümumilikdə, süni intellekt, blokçeyn və böyük data infrastrukturuna artan tələbat fonunda regionda reallaşdırılacaq iri və strateji layihələr Azərbaycanın iştirakı olmadan mümkün olmayacaq. Bu, yalnız Azərbaycanın enerji istehsal qabiliyyəti ilə deyil, həm də region üçün etibarlı və davamlı enerji təminatı ilə əlaqədardır. Nəticə etibarilə, bu da ölkəmizi qlobal enerji və texnologiya xəritəsində kritik mərkəzə çevirir.