“Azərbaycan üçün neft amili həlledici rolunu tədricən itirir” Ekspertdən AÇIQLAMA

Elədniz Əmirov: “Əsas məsələ bu siqnalların gecikmədən real qərarlara çevrilməsidir”

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Venesuelada keçirilən hərbi əməliyyatın əsas hədəflərindən birinin bu ölkənin neftini ələ keçirmək və dünya neft bazarında qiymətləri endirmək olduğunu etiraf edib.

O, bu bəyanatı "Fox News" kanalına verdiyi müsahibədə səsləndirib: "Bu, qlobal miqyasda neftin ucuzlaşması anlamına gəlir və bu, hər kəs üçün əladır. Amerika üçün də neft qiymətlərinin düşməsi deməkdir, bunu mən reallaşdırdım".

Prezident əlavə edib ki, tezliklə böyük Amerika neft şirkətləri Venesuelaya daxil olacaqlar: "Onlar böyük qazanc əldə edəcəklər, bu qazancın bir qismi Venesuelaya, digər hissəsi isə bizə çatacaq. Regionda sabitlik yaratdıq və neft qiymətlərini xeyli aşağı saldıq”.

Xatırladaq ki, Azərbaycan neft və təbii qaz istehsalçısı olmaqla əsas gəlirləri enerji sektorundan formalaşır. Habelə ölkənin ixracının 90 faizindən artığı neft və neft məhsullarının payına düşür.

Neftin dünya bazarında kəskin ucuzlaşması Azərbaycanın əsas valyuta gəlirlərinə ciddi təsir göstərir, paralel olaraq hasilatda davamlı enmə də problemin miqyasını dərinləşdirir.

İqtisadçı Elədniz Əmirov məsələni obrazlı şəkildə belə dəyərləndirir: “Diş məəcunu bitəndən sonra onu bərk sıxmaqla bir neçə gün də içindəkiləri çıxarıb istifadə etmək olur. Amma bir gün gəlir nə qədər sıxılsa da ondan heç nə çıxmır”.

Onun sözlərinə görə, 2010-cu ildə 50 milyon ton səviyyəsini keçən Azərbaycanın neft hasilatı sonrakı illərdə tədricən və ardıcıl şəkildə azalır. Bu azalma təsadüfi deyil və dalğalanma kimi də qiymətləndirilə bilməz: “Son illərin rəqəmləri göstərir ki, 2023-cü ildə hasilat 30,2 milyon ton səviyyəsinə enib, 2024-cü ildə isə bu göstərici daha da azalaraq 29,2 millyon ton olub. 2025-cu ildə 28,5 və 2026-cı ildə 27,6 milyon ton kimi açıqlanan proqnozlar da eyni istiqaməti təsdiqləyir və neft hasilatında enişin davam edəcəyini göstərir. Qrafikdən də göründüyü kimi son iki ilin proqnozlarında azalma tempi ildən ilə sürətlənir. 2025-ci ildə bu fərq 0,6 milyon tona yüksəlir, 2026-cı ildə isə artıq 0,9 milyon ton təşkil edəcəyi proqnoz edilir. Bu adi riyazi ədədi silsilədir və silsilə fərqi mənfi 0,3 milyon tondur. Ədədi silsilə ilə hesablasaq, 2024-cü ildəki 29,2 milyon tonluq hasilatın 21 milyon ton səviyyəsinə enməsinin 2030-ci ilə təsadüf edəcəyini görə bilərik”.

E.Əmirov vurğulayır ki, burada daha bir məsələ var ki, digər faktorlar nəzərə alınmır. Məsələn, bu gün neft hasilatının kəskin enməməsi üçün investisiyalar hesabına elə bir texnalogiya tətbiq edilə bilər ki, bir neçə il sonra lay ehtiyatların azalması səbəbindən azalma daha kəskin ola bilər. Və ya əksinə, hansısa quyuların yenidən işə salınması, hansısa yataqların daha böyük investisiya hesabına və daha güclü texnalogiya hesabına istismar edilməsi bu azalmanın tempini aşağı salar.

“Yəni bütün bunlar artıq neft mühəndislərinin daha dəqiq bildiyi və etdiyi məsələlərdir”, - o əlavə edir.

İqtisadçı qeyd edir ki, bütün bu texniki dəyişənlərdən asılı olmayaraq dəyişməyən bir reallıq var ki, neft tükənir və Azərbaycan üçün neft amili əvvəlki onilliklərdəki həlledici rolunu tədricən itirir: “Hasilatın azalması artıq mühəndislik və texnologiya məsələsi deyil. Bu artıq iqtisadi modelin dəyişməsi zərurətidir. Məhz buna görə də iqtisadi planlama yalnız bugünkü neft gəlirlərinə deyil, qarşıdakı illərin daha aşağı hasilat reallıqlarına söykənməlidir. Həmçinin neft hasilatındakı azalma risk kimi yox, vaxtında düzgün oxunduğu halda yeni iqtisadi mərhələyə keçid üçün obyektiv siqnal kimi qəbul edilməlidir. Və əsas məsələ bu siqnalların gecikmədən real qərarlara çevrilməsidir”.

Rasim Əliyev

“AzPolitika.info”