Azərbaycanda bu kəndlərin adı dəyişə bilər: proses başladı SİYAHI

Audiovizual Şuranın son bəyanatları ictimai müzakirələrə səbəb olub. Belə ki, qurumun sədri İsmət Səttarovun sözlərinə görə, televiziya aparıcıları “okay” də daxil olmaqla bir sıra əcnəbi sözlərə görə 500-1000 manat arası cərimələnə bilər. Bu, bəzi əcnəbi kökənli iaşə obyektləri, kənd və qəsəbə adlarının taleyi ilə bağlı da yeni suallar yaradıb.

Küçələrdə əcnəbi dildə yazılan reklam və elan lövhələri necə olacaq? Restoran, mağaza və digər obyektlərin xarici adları dəyişdiriləcəkmi?

Globalinfo.az-a danışan deputat Hikmət Babaoğlu xatırladıb ki, Prezident İlham Əliyev Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) 80 illik yubileyində dilimizin qorunması ilə bağlı konseptual fikirlər səsləndirib:

“Bu çağırış ilk növbədə dilin qorunması kimi mühüm ictimai məsuliyyəti daşıyan elmi qurumlar, ali təhsil müəssisələri, media və jurnalistlər üçün nəzərdə tutulur. Dili inkişaf etdirən və qoruyan xalqdır, lakin fəal daşıyıcıları olan müəyyən peşə qruplarının üzərinə daha böyük məsuliyyət düşür. Xüsusən televiziya aparıcılarının nitqi böyük əhəmiyyət daşıyır. Kütləvi auditoriya qarşısına çıxan hər kəs – müəllim, aparıcı, jurnalist və efir qonaqları dil qaydalarına riayət etməli, düzgün tələffüzə, diksiya yaxud sözlərin semantik mənasına diqqət göstərməlidir. Çünki onlar cəmiyyətdə dilin istifadəsi üçün nümunə yaradırlar. Bu sahədə cərimələrin tətbiqinin səmərəli olacağını düşünmürəm. Əsas məsuliyyət hər bir şəxsin özündə olmalıdır”.

Hikmət Babaoğlu

Deputat bildirib ki, “Reklam haqqında” Qanun və İnzibati Xətalar Məcəlləsi bu sahədə qaydaları və cəzaları müəyyən edir:

“Qanunun effektiv tətbiqi təmin olunsa, reklam lövhələri, obyekt adları və digər ictimai məkanlarda dil normalarına daha yaxşı riayət etmək mümkün olar. Toponim məsələsinə gəlincə, ölkə başçısı da çıxışında bildirdi ki, toponimlər tarixi yaddaşımızdır və onların qorunması vacibdir. Əlbəttə, yad dildən gəlmiş və milli kimliyimizi əks etdirməyən kənd, qəsəbə adlarının yenilənməsi məqsədəuyğundur. Son 200 ildə formalaşmış rus mənşəli toponimlər, həmçinin ərəb və fars mənşəli adlar buna nümunədir. Hazırda isə ilk olaraq pasportlaşmamış toponimlərin, hidronimlərin, oykonimlərin yenilənməsi mümkün və daha real görünür”.

AMEA-nın Nəsimi adına Dilçilik İnstitutinun Toponimika şöbəsinin müdiri, dosent Elçin İsmayılov isə qeyd edib ki, yeni təklif Azərbaycan dilinin qorunması ilə bağlı inzibati məsuliyyətin tətbiqini nəzərdə tutur:

“Bu istiqamətdə atılacaq addımlar yalnız televiziyalara aid deyil. Dil bütün hallarda qorunmalıdır. Əcnəbi sözlərin dilə daxil olması yalnız zərurət olduğu halda mümkündür və bu prosesə nəzarət vacibdir. Təkliflərdən biri reklamların yalnız Azərbaycan dilində olması, əcnəbi dildə yazıldığı halda isə həmin mətnin şriftinin öz dilimizdə olan mətnin şriftindən böyük olmaması idi. Dilçi alimlər və ziyalılar illərdir bu məsələni qaldırırlar, lakin mexanizmlərin olmaması təkliflərin icrasını çətinləşdirir”.

Elçin İsmayılov

E.İsmayılovun sözlərinə görə, tətbiq olunacaq cərimələr yalnız hüquqi və maddi-məsul şəxslərə aid edilə bilər:

“Vətəndaşların bu kimi məsələlərə görə cərimələnməsi məqsədəuyğun deyil. Küçə reklamları ilə bağlı aparılan monitorinqlər də göstərir ki, reklamların əksəriyyəti tələblərə cavab vermir. Ölçülər, standartlar, məzmun və estetik baxımdan ciddi nöqsanlar müşahidə olunur. Bəzi hallarda reklamlarda gülünc və mənasız ifadələr yer alır, bu da peşəkarlığın olmamasından irəli gəlir. Reklam Agentliyi əsasən ödənişlə maraqlanır, məzmunun keyfiyyətinə diqqət yetirmir. Restoran və digər iaşə obyektlərində də dilin qorunması ilə bağlı normalara əməl edilməlidir. Bu proses həm də qanunla tənzimlənir”.

Qeyd edək ki, Azərbaycanda son 200–250 ildə  bir sıra rus-mənşəli və ərəb/fars köklü toponimlər formalaşıb. Məsələn, İvanovka (İsmayıllı), Slavyanka (Gədəbəy), Novosaratovka (Gədəbəy), Rus Borisi ( Goranboy) kimi rus kəndləri var.  Eyni zamanda bəzi kənd, məhəllə adlarında ərəb-fars dilindən götürülmüş komponentlər də mövcuddur: Mərəlik (Naxçıvan), Nüzgar (Cəbrayıl), Ərəbcəbirli (Göyçay), Ərəbyengicə (Şərur) və sair.

Ləman İmran
Globalinfo.az