Azərbaycanda buğda ilə özünütəminetmə səviyyəsi NİYƏ AZALIR?

Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına əsasən, 2024-cü ildə Azərbaycana 1 milyon 292 min ton miqdarında buğda idxal edilib, buğda üzrə özünütəminetmə səviyyəsi 56,1% olmaqla 2023-cü ilə nisbətən 4,3% bəndi az olub.
Dövlət büdcəsindən 2014-2024-cü illər ərzində Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinə ümumilikdə 21 milyon 493,4 min manat məbləğində vəsaitlərin ayrılmasına və 2025-ci ilin dövlət büdcəsində Elektron Kənd Təsərrüfatı İnformasiya Sisteminin (EKTİS) təkmilləşdirilməsi üçün 1,5 milyon manat məbləğində vəsait nəzərdə tutulmasına baxmayaraq EKTİS tam formalaşdırılmayıb.
 

Bundan əlavə təqdim olunmuş EKTİS bazasında nəticəliliyin qiymətləndirilməsi üçün vacib olan faktiki məhsuldarlıq göstəriciləri mövcud olmayıb, müvafiq dövlət qurumlarının informasiya bazası ilə inteqrasiyası və ya zəruri məlumatların əldə olunması tam təmin edilməyib və EKTİS-in təkmilləşdirilməsinə ehtiyac olduğu müəyyən edilməyib.

2026-cı il üçün sertifikatlaşdırılmış dənli bitkilər, texniki bitkilər və kartof toxumlarının istehsalı müvafiq olaraq 100 min ton, 2 555 ton və cəmi 98 ton səviyyəsində proqnozlaşdırılıb. Bu həcmlər mövcud tələbatla müqayisədə xeyli azdır.
Dövlət Toxum Fondu vasitəsilə satılan toxumların həcminin 180 tondan 100 tona enəcəyi gözlənilir. Bu isə növbəti ildə də həmin bitkilər üzrə əkinlərin əsasən idxal toxumları və ya fermerlərin tədarük etdiyi toxumlar hesabına həyata keçiriləcəyini göstərir.
Taxılçılığa marağın azalmasının səbəbi nədir?
Mövzu ilə bağlı Bizim.Media-ya danışan Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli deyib ki, Azərbaycanda taxılçılıqda əsas problemlərdən biri dövlət tərəfindən subsidiyalar verilməsinə baxmayaraq istehsalın və məhsuldarlığın gözlənilən səviyyədə artmamasıdır:
“Son illərdə ölkənin buğda ilə özünü təmin etmə səviyyəsi azalıb və idxaldan asılılıq davam edir. Bu isə göstərir ki, mövcud dəstək mexanizmləri sahədəki əsas problemləri tam həll etmir.
 

Problemlərdən biri kənd təsərrüfatında idarəetmə və məlumat sistemlərinin tam formalaşmamasıdır. Elektron Kənd Təsərrüfatı İnformasiya Sisteminin imkanları tam istifadə olunmadığı üçün sahə üzrə dəqiq məlumatların toplanması və düzgün planlaşdırma aparılması çətinləşir. Bu isə subsidiya və digər dəstək tədbirlərinin effektivliyini azaldır.

Digər ciddi problem toxum təminatıdır. Sertifikatlaşdırılmış toxum istehsalı ölkədə mövcud tələbatdan azdır və keyfiyyətli toxumdan istifadə səviyyəsi aşağıdır. Bu da məhsuldarlığın artmasına mane olur və fermerlərin əldə etdiyi məhsulun həcmini məhdudlaşdırır”.
Məhsuldarlığın aşağı olması da taxılçılığın əsas problemlərindən sayılır...
Müsahibimiz təəssüflə qeyd edib ki, bir çox ərazilərdə müasir aqrotexnologiyalar, düzgün gübrələmə və torpaqdan səmərəli istifadə tam tətbiq olunmur:
“Nəticədə bir hektardan əldə edilən məhsul inkişaf etmiş kənd təsərrüfatına malik ölkələrlə müqayisədə daha aşağı olur.
 

Taxılçılıqda mühüm problemlərdən biri də su ehtiyatlarının səmərəli idarə olunmamasıdır. Suvarma sistemləri bir çox hallarda köhnə və qeyri-effektivdir. Mövcud su anbarlarının bir hissəsi uzun illərdir təmizlənmədiyi üçün lil ilə dolub və onların real su tutumu azalıb. Bu isə xüsusilə quraqlıq dövrlərində su qıtlığını daha da artırır. Su ehtiyatlarının düzgün idarə olunmaması nəticəsində bəzi bölgələrdə kənd təsərrüfatı üçün kifayət qədər su təminatı olmur.

Bu problemi azaltmaq üçün mövcud su anbarlarının təmizlənməsi, bərpası və suvarma infrastrukturunun yenilənməsi vacibdir.
Eyni zamanda su ehtiyatlarının daha səmərəli idarə olunması üçün yeni su anbarlarının tikilməsi və müasir su idarəetmə sistemlərinin tətbiqi zəruridir. Hazırkı vəziyyətdə isə su ehtiyatlarının idarə olunması kifayət qədər effektiv deyil və bu da kənd təsərrüfatı istehsalına, xüsusilə taxılçılığa mənfi təsir göstərir”.
Surxay Atakişiyev, Bizim.Media