Azərbaycanda ən həssas ekosistemlər hansılardır? EKOLOQ DANIŞDI

"Azərbaycan zəngin təbii sərvətləri, müxtəlif iqlim qurşaqları və unikal biomüxtəlifliyi ilə Cənubi Qafqazın ən mühüm ekoloji məkanlarından biridir. Ölkəmizdə dağlardan yarımsəhralara, meşələrdən Xəzər dənizinə qədər fərqli ekosistemlər mövcuddur. Lakin son illərdə iqlim dəyişikliyi, urbanizasiya, sənayeləşmə, su ehtiyatlarının azalması və insan fəaliyyətinin artması bu təbii sistemlərə ciddi təsir göstərir. Nəticədə bir sıra ekosistemlər daha həssas vəziyyətə düşərək xüsusi mühafizə və davamlı idarəetmə tələb edir".

Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında Səma və Ekososial-İqtisadi İnkişafa Yardım İctimai Birliyinin sədri İradə Həsənova deyib.

Onun sözlərinə görə, ən həssas ekosistemlərdən biri Xəzər dənizi və onun sahilyanı əraziləridir:

"Dünyanın ən böyük qapalı su hövzəsi olan Xəzər təkcə iqtisadi deyil, həm də ekoloji baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyır. Son illərdə su səviyyəsinin enməsi, iqlim dəyişikliyi, sənaye və məişət tullantıları, eləcə də neft-qaz hasilatı nəticəsində yaranan ekoloji təzyiq burada biomüxtəlifliyin azalmasına səbəb olur. Xəzər suitisi, nərəkimilər və digər nadir canlı növləri üçün təhlükələr getdikcə artır.

Su-bataqlıq əraziləri də xüsusi diqqət tələb edən ekosistemlər sırasındadır. Ağgöl, Qızılağac, Mahmudçala və digər bataqlıq sahələri minlərlə köçəri quş üçün mühüm yaşayış və qidalanma məkanıdır. Lakin quraqlıq, su ehtiyatlarının azalması və antropogen təsirlər bu ərazilərin ekoloji tarazlığını pozur. Bataqlıqların məhv olması təkcə quş növlərinə deyil, ümumilikdə su ekosistemlərinə və iqlim tarazlığına da mənfi təsir göstərir.

Azərbaycanın meşə ekosistemləri də həssas təbii sərvətlərdəndir. Böyük və Kiçik Qafqaz, eləcə də Talış meşələri nadir bitki və heyvan növlərinin qorunduğu mühüm ərazilərdir. İqlim dəyişikliyi nəticəsində temperaturun artması, meşə yanğınları, qanunsuz ağac kəsimi və zərərvericilərin yayılması bu ekosistemlərin davamlılığı üçün ciddi risklər yaradır. Halbuki meşələr karbon qazının udulmasında, torpaq eroziyasının qarşısının alınmasında və su ehtiyatlarının qorunmasında mühüm rol oynayır.

Dağ və alp çəmənlikləri də iqlim dəyişikliyinə ən həssas ekosistemlərdəndir. Temperaturun yüksəlməsi, qar örtüyünün azalması və həddindən artıq otarılma bu ərazilərdə bitki örtüyünün deqradasiyasına, torpaq eroziyasının sürətlənməsinə və biomüxtəlifliyin azalmasına səbəb olur. Bu proseslər uzunmüddətli perspektivdə su ehtiyatlarına və kənd təsərrüfatına da mənfi təsir göstərə bilər.

Yarımsəhra və səhra ekosistemləri isə xüsusilə Aran bölgəsi, Abşeron və Qobustan ərazilərində səhralaşma, torpaqların şoranlaşması və su qıtlığı ilə üzləşir. İqlim dəyişikliyi bu prosesləri daha da sürətləndirir və torpaqların məhsuldarlığını azaldır.

Son illərdə Azərbaycanda ətraf mühitin qorunması istiqamətində mühüm addımlar atılıb. Milli parkların və xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərinin genişləndirilməsi, meşələrin bərpası, yaşıllaşdırma kampaniyaları, biomüxtəlifliyin qorunmasına yönəlmiş dövlət proqramları və beynəlxalq əməkdaşlıq müsbət nəticələr verir. Bununla belə, ekoloji problemlərin miqyası göstərir ki, görülən tədbirlər daha da gücləndirilməlidir.

Bu istiqamətdə ilk növbədə xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərinin idarəetmə sisteminin təkmilləşdirilməsi, su ehtiyatlarından səmərəli istifadə, meşələrin bərpasının genişləndirilməsi, qanunsuz ovçuluq və ağac kəsiminə qarşı nəzarətin gücləndirilməsi, Xəzər dənizinin ekoloji monitorinqinin davamlı aparılması, davamlı kənd təsərrüfatı və otlaq idarəetməsinin tətbiqi mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bununla yanaşı, ekoloji maarifləndirmə gücləndirilməli, gənclər və yerli icmalar təbiətin mühafizəsinə daha fəal cəlb olunmalıdır.

Təbiətin qorunması yalnız dövlət qurumlarının və ekoloqların işi deyil. Bu, hər bir vətəndaşın məsuliyyətidir. Çünki sağlam ekosistemlər sağlam cəmiyyət, dayanıqlı iqtisadi inkişaf və gələcək nəsillər üçün təhlükəsiz həyat deməkdir. Azərbaycanın zəngin təbii irsinin qorunması üçün bu gün atılan addımlar sabahın ekoloji təhlükəsizliyinin əsasını təşkil edəcək".