“Azərbaycanda informatika təhsilində boşluqlar strateji risklər yaradır” KAMRAN ƏSƏDOV

“Azərbaycanda informatika təhsilində müşahidə olunan boşluqlar ölkənin gələcək inkişafı üçün strateji risklərdən biridir. Təhlil göstərir ki, həm ümumtəhsil məktəblərində, həm də ali təhsil müəssisələrində informatika üzrə ixtisaslı müəllimlərin azlığı, proqramların köhnəlməsi və qiymətləndirmə mexanizmlərinin müasir standartlara cavab verməməsi rəqəmsal bacarıqların formalaşmasına ciddi maneə yaradır”.

Bunu Gununsesi.info-ya açıqlamasında təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirib:

“Halbuki “Təhsil haqqında” Qanunun 14-cü maddəsində açıq şəkildə qeyd olunur ki, tədris proqramları elmin müasir nailiyyətlərinə əsaslanmalı, şagirdlər və tələbələr əmək bazarının tələblərinə uyğun biliklərlə təmin edilməlidirlər.

Statistika problemin miqyasını aydın göstərir. Elm və Təhsil Nazirliyinin 2024-cü il məlumatına görə, ölkə üzrə fəaliyyət göstərən 150 mindən çox müəllimdən cəmi 6 mini informatika ixtisaslıdır və bu, ümumi pedaqoji heyətin yalnız 4 faizini təşkil edir.

Daha narahatedici məqam odur ki, informatika üzrə müəllimlərin böyük qismi paytaxt məktəblərində cəmləşib, bölgələrdə isə bu fənn çox vaxt digər ixtisaslı müəllimlər tərəfindən tədris olunur. Universitetlərdə də vəziyyət ciddi problemlər doğurur: bəzi hallarda tələbələrə informatika fənni əvəzinə fizika və ya riyaziyyat dərsləri tədris edilir, laborator bazaların zəifliyi isə praktiki bacarıqların formalaşmasına imkan vermir”.

Kamran Əsədov vurğulayıb ki, müasir tələblərə cavab verən informatika testlərinin hazırlanması da ayrıca problemdir:

“DİM-in qəbul imtahanlarında informatika üzrə testlər çox zaman 2000-ci illərin metodologiyasına əsaslanır, proqramlaşdırma, süni intellekt, alqoritmlər və kiber təhlükəsizlik kimi sahələrdən isə demək olar ki, suallar daxil edilmir. Rus sektoru üzrə testlərin olmaması isə əlavə ədalətsizlik yaradır. Halbuki “Ümumi təhsil haqqında” Qanunun 5-ci maddəsində dövlətin bütün təhsilalanlara bərabər imkan yaratmaq öhdəliyi vurğulanır.

Dünya təcrübəsi göstərir ki, inkişaf etmiş ölkələrdə informatika dərsləri yalnız nəzəri biliklərlə məhdudlaşmır, həm də STEM və STEAM yanaşması ilə inteqrasiya olunur. Məsələn, Estoniyada şagirdlər 1-ci sinifdən proqramlaşdırmaya girişlə tanış olur, Koreyada məktəblərin 90 faizində robotexnika laboratoriyaları fəaliyyət göstərir, ABŞ-da isə informatika məktəb proqramlarının əsas sütunlarından biri hesab olunur. Azərbaycan bu modellərlə müqayisədə hələ ənənəvi yanaşmaya üstünlük verir və nəticədə şagirdlər informatikanı həyat bacarığı kimi deyil, yalnız imtahan fənni kimi qəbul edirlər.

Mənfi tərəf odur ki, mövcud vəziyyət şagird və tələbələrin rəqəmsal bacarıqlarını məhdudlaşdırır, əmək bazarında informasiya texnologiyaları üzrə mütəxəssislərin çatışmazlığı daha da artır. Müsbət tərəfi isə budur ki, Elm və Təhsil Nazirliyi son illərdə informatika müəllimlərinin ixtisasartırma proqramlarını genişləndirməyə, yeni dərsliklər hazırlamağa və məktəblərdə kompüter təminatını yaxşılaşdırmağa başlayıb. Xüsusilə “Rəqəmsal bacarıqlar” layihəsi artıq yüzlərlə məktəbi əhatə edir və bu istiqamətdə real irəliləyişlər var. Bu, müsbət addımdır və nazirliyin məsələni prioritet kimi qəbul etdiyini göstərir”.

Ekspert problemlərin həlli üçün bir sıra təkliflər də irəli sürüb:

“Çıxış yolu kimi bir neçə istiqamət aydın görünür: müəllim hazırlığının müasir proqramlarla gücləndirilməsi, ixtisasartırma kurslarının məcburi və davamlı xarakter alması, informatika fənni üzrə testlərin beynəlxalq standartlara (PISA, ICILS) uyğun yenilənməsi, rus sektoru da daxil olmaqla bütün bölmələr üçün vahid qiymətləndirmə sisteminin yaradılması.

Eyni zamanda, universitetlərdə laborator bazaların gücləndirilməsi, məktəblərdə informatikanın yalnız nəzəri yox, praktiki tətbiqlərlə tədrisi vacibdir. Bu addımlar atılarsa, həm müəllim çatışmazlığı aradan qalxar, həm də informatika tədrisi müasir dövrün tələblərinə uyğunlaşdırılar.

Beləliklə, problem təkcə müəllim sayının azlığında deyil, həm də tədris metodologiyası və qiymətləndirmə mexanizmlərinin köhnəlməsindədir”.

Kamran Əsədov əlavə edib ki, Elm və Təhsil Nazirliyinin bu istiqamətdə atdığı addımlar təqdir olunmalıdır, lakin daha geniş və sistemli islahatlara ehtiyac var.

“Yalnız bu halda informatika fənni Azərbaycanda XXI əsrin bacarığı kimi tədris olunacaq və gələcək nəsillərin rəqəmsal dünyada rəqabətqabiliyyətli olması təmin ediləcək”-deyə o qeyd edib.

Şəbnəm Rəhimova

Gununsesi.info