Azərbaycanda tarixi suvarma kanalının arxeometrik tədqiqatları beynəlxalq mətbuatda dərc edilib

Bakı, 4 iyun, AZƏRTAC

ABŞ-ın Boston Universiteti tərəfindən İngiltərənin “Routledge” beynəlxalq elmi nəşriyyat evində çap olunan yüksək impakt faktorlu jurnalda (“Journal of Field Archaeology”) “Kanalboyu təpələr son antik dövrdə Cənubi Qafqazda insan və ətraf mühitin qarşılıqlı əlaqəsi üçün arxiv kimi” başlıqlı məqalə dərc edilib. Məqalənin həmmüəllifləri sırasında AMEA Arxeologiya və Antropologiya İnstitutunun şöbə müdiri dosent Təvəkkül Əliyev də var.

İnstitutdan AZƏRTAC-a bildirilib ki, onun həmrəhbərliyi ilə beynəlxalq arxeoloji ekspedisiya Azərbaycanın cənub-qərbində yerləşən Mil düzünün landşaftında tarixi suvarma kanalı sisteminin qalıqlarını tədqiq edib. Ekspedisiyanın elmi heyətinə İngiltərənin Durham, Almaniyanın Kiel universitetlərinin və Berlindəki Ön Asiya (Vorderasiatisches) Muzeyinin elmi əməkdaşları daxil idilər.

Məqalədə Örənqala yaxınlığında, Govurarx suvarma kanalı boyunca yerləşən təpələrdə aparılmış arxeoloji və arxeometrik tədqiqatın nəticələri öz əksini tapıb. Belə ki, sahilboyu təpələr mütəmadi aparılan təmir nəticəsində kanalın dibindən müxtəlif vaxtlarda çıxarılmış torpaq kütləsindən yaranıb. Təpələrdən götürülmüş nümunələrin mikromorfoloji təhlili və Optik Stimullaşdırılmış Lüminessensiya (OSL) üsullarının tətbiqi kanalın tikinti, istifadə və tərk edilmə mərhələlərini müəyyənləşdirməyə imkan yaradıb. OSL üsulu ilə aparılan tarixləndirmə göstərir ki, kanal sisteminin mürəkkəb tarixi var: kanalın tikintisi VIII əsrə aid edilir, bundan sonra təxminən 1000 il ərzində istifadə, texniki qulluq, modifikasiya və tərk edilmə dövrləri olub.

Müəyyən edilib ki, suvarma kanalı XI-XIV əsrlərə kimi fəaliyyət göstərib. O vaxtdan da kanalın təmiri və yenilənməsi dayanıb. Eramızın XIV əsrindən XVII əsrə kimi kanalda təbii səbəblərdən və texniki qulluğun dayandırılmasına görə su axını kəsilməyə başlayıb. XVII əsrdən tarixi suvarma kanalı artıq deaktiv olub. Dövrü üçün inkişaf etmiş oturaq və şəhər mədəniyyətinə işarə edən kanalın mövcudluğu müddətindəki bu proseslərin səbəbi həm regionda sosial-siyasi və həm də ekoloji amillərlə bağlı idi.