Azərbaycanın liderliyi ilə formalaşan yeni geosiyasi reallıq: Əbu Dabi görüşü və sülh sazişinin tarixi əhəmiyyəti

Bakı, 11 iyul, AZƏRTAC

İyulun 10-da Əbu-Dabidə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan arasında keçirilən görüş postmünaqişə dövründə Cənubi Qafqazın gələcəyini müəyyənləşdirən ən mühüm siyasi hadisələrdən biri kimi tarixə düşdü. Bu görüşün və daha əvvəl sülh müqaviləsinin mətninin tam razılaşdırılmasının arxasında dayanan əsas amil Azərbaycanın həm hərbi, həm də diplomatik sahədə qazandığı qəti üstünlükdür.

Əldə olunan razılaşmaların məzmunu açıq şəkildə göstərir ki, sülh sənədi Azərbaycanın milli maraqlarına uyğun şəkildə tərtib edilib. Bu, 2020-ci ildə Azərbaycanın qazandığı Zəfərin diplomatik təntənəsidir. Əsas prinsip olan ərazi bütövlüyünün qarşılıqlı şəkildə tanınması Ermənistanın tarixən irəli sürdüyü işğalçı iddiaların rəsmən sona çatması deməkdir. Üstəlik, sazişin imzalanması üçün Ermənistan Konstitusiyasına dəyişiklik tələb olunması Azərbaycanın hüquqi və siyasi gücünü açıq şəkildə ortaya qoyur. Bu dəyişikliklərin edilməsi yalnız Azərbaycanın razılığı və təhlükəsizlik zəmanətləri qarşılığında mümkün olur.

Bu sözləri AZƏRTAC-a açıqlamasında beynəlxalq hüquq üzrə ekspert Kəramət Qənbərov söyləyib.

O bildirib ki, Əbu-Dabi görüşünün həm məkanı, həm də formatı regionda diplomatik prioritetlərin dəyişdiyini göstərir. İkitərəfli, nəticəyönümlü və Qərb vasitəçiliyindən kənar format Azərbaycanın təşəbbüsü ilə formalaşmış yeni siyasi reallığı təcəssüm etdirir. Bu, həm də Azərbaycanın Yaxın Şərq ölkələri ilə artan əməkdaşlığının, BƏƏ kimi regional güclərin prosesə cəlb olunmasının nəticəsidir. Ən önəmlisi isə odur ki, sülhə aparan bu yol Qərb tərəfindən irəli sürülən şablon vasitəçilik modelindən fərqli olaraq, milli maraqlara söykənən və regional həllər üzərində qurulan yanaşmadır.

Əldə edilən razılaşmalar delimitasiya və demarkasiya məsələsində Azərbaycanın prinsipial və hüquqa əsaslanan mövqeyinin qalib gəldiyini göstərir. Ermənistanın ilk dəfə olaraq Azərbaycanın suveren sərhədlərini tanımağa razılaşması Bakının diplomatik zəfəridir. Bu, regionda hüquqi təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşmasına və gələcəkdə sərhəd mübahisələrinin qapanmasına gətirib çıxaracaq.

Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı danışıqlarda əldə edilən irəliləyiş Azərbaycanın strateji baxışının və iqtisadi liderliyinin növbəti sübutudur. Bu layihə yalnız Azərbaycanın Naxçıvanla əlaqəsini təmin etmir, eyni zamanda, bütün bölgənin tranzit və logistika mərkəzinə çevrilməsinə zəmin yaradır. Azərbaycanın bu dəhlizi qitələrarası nəqliyyat arteriyası kimi təqdim etməsi ölkənin qlobal iqtisadi şəbəkədə tutduğu yerin gücləndirilməsinə xidmət edir.

Azərbaycanın siyasi təzyiqi nəticəsində Ermənistanın konstitusion manevrlərinin nəticəsiz hala gəldiyini deyən ekspert əlavə edib: “Sülh sazişinin reallaşması üçün əsas şərt Ermənistan konstitusiyasının dəyişdirilməsi tələbi rəsmi Bakının hüquqi baxımdan da dominant tərəf olduğunu göstərir. Ermənistan rəhbərliyi Azərbaycanın bu tələbini qəbul edib və konstitusion dəyişikliklər üçün ilkin siyasi iradəni ortaya qoyub. Bu, Nikol Paşinyan hakimiyyətinin Azərbaycanın şərtlərini qəbul etməsindən başqa alternativ görmədiyini sübut edir. Bu gün sülh müqaviləsinin mətninin tam razılaşdırılması onu göstərir ki, Azərbaycan təkcə münaqişədə qalib gəlməyib, həm də sülh prosesinin memarı və aparıcı qüvvəsi kimi çıxış edir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən ardıcıl və prinsipial xarici siyasət ölkəni regionun siyasi liderinə və normallaşma proseslərinin əsas iştirakçısına çevirib”.

Onun sözlərinə görə, sülh sazişi Azərbaycanın Qələbəsinin hüquqi möhürüdür. Əbu-Dabi görüşü göstərdi ki, bölgədə artıq Azərbaycanın diktə etdiyi yeni reallıqlar mövcuddur. Ermənistan bu reallıqları qəbul etməyə məcbur olub və Azərbaycanın irəli sürdüyü şərtlər sülh prosesinin əsasını təşkil edir. Sülh sazişi Azərbaycanın diplomatik zəfərinin, hüquqi qələbəsinin və siyasi iradəsinin yekun nəticəsidir. Bu sənədin yaxın zamanlarda imzalanması Cənubi Qafqazda sabitlik və əməkdaşlıq dövrünün başlanğıcı olacaq. Amma bu sabitlik Azərbaycanın iradəsi, gücü və liderliyi sayəsində mümkündür.