Azərbaycanın qlobal investisiya tərəfdaşlığı

Bu gün böyük kapitalın hərəkəti dünya iqtisadiyyatının ən mühüm istiqamətlərindən biridir. Lakin müasir dövrdə investisiyanın əhəmiyyəti yalnız maliyyə vəsaitinin bir ölkədən digərinə, yaxud bir iqtisadi sahədən başqasına yönəldilməsi ilə məhdudlaşmır. Kapitalın real gücü onun yeni istehsal imkanları yaratmaq, iqtisadi əlaqələri genişləndirmək, infrastrukturun inkişafına təkan vermək və uzunmüddətli iqtisadi dəyər formalaşdırmaq qabiliyyətində özünü göstərir.

Suveren sərvət fondları ilə qlobal investisiya şirkətləri arasında qurulan tərəfdaşlıq münasibətləri bu baxımdan xüsusi diqqət çəkir. Belə əməkdaşlıqlar maliyyə resursları ilə bərabər, beynəlxalq təcrübə, peşəkar idarəetmə kimi məsələləri əhatə edir. Nəticədə investisiya qoyuluşu maliyyə əməliyyatlarının hüdudlarını aşaraq uzunmüddətli iqtisadi əməkdaşlıq platformasına çevrilir.

Azərbaycanın investisiya siyasətində son illər müşahidə olunan meyillər də məhz bu istiqamətə uyğun gəlir. Ölkənin maliyyə resurslarının müxtəlif coğrafiyalarda və aktivlərdə yerləşdirilməsi ilə bərabər, beynəlxalq investorlarla strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinin inkişaf etdirilməsi diqqət mərkəzində saxlanılır.  

Azərbaycan Dövlət Neft Fondu (ARDNF) ilə dünyanın tanınmış investisiya şirkətlərindən biri olan “Brookfield” arasında əldə olunan yeni razılaşma bu yanaşmanın mühüm nümunəsi kimi qiymətləndirilir. Əməkdaşlığın əhəmiyyəti təkcə konkret investisiya layihələrinə kapital ayrılması ilə ölçülmür. Burada əsas məsələ Azərbaycan, Qafqaz və Mərkəzi Asiyada beynəlxalq miqyaslı investisiya imkanlarının müəyyənləşdirilməsi və reallaşdırılması üçün uzunmüddətli əməkdaşlıq mexanizminin formalaşdırılması ilə şərtlənir.

Beləliklə, söhbət hazır layihəyə maliyyə vəsaiti yönəltməkdən daha çox iqtisadi prosesdən gedir. Bu proses perspektivli sahələrin araşdırılması, investisiya imkanlarının qiymətləndirilməsi, layihələrin hazırlanması, beynəlxalq kapitalın cəlb olunması  və bütün bu mərhələlərdə hüquai təcrübənin birləşdirilməsi kimi məsələləri əhatə edir. 

                Suveren sərvətlərə yeni yanaşma

Müasir qlobal iqtisadiyyatda nüfuzlu investorların fəaliyyətində mühüm dəyişikliklər baş verir. Əvvəllər investisiya qərarlarında əsas diqqət maliyyə gəlirliliyinə və aktivlərin dəyərinin qorunmasına yönəlirdisə, hazırda uzunmüddətli dayanıqlılıq, diversifikasiya, strateji sektorların inkişafı və yeni bazarlara çıxış imkanları da mühüm meyarlar olaraq diqqət çəkir.  

Bu dəyişiklik suveren sərvət fondlarının fəaliyyətində də özünü göstərir. Neft və digər təbii resurslardan əldə edilən gəlirlərin idarə olunması ilə məşğul olan bu cür hər bir fond milli sərvətin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi vəzifəsini yerinə yetirir. Bununla yanaşı, onların beynəlxalq investisiya fəaliyyətində qazandıqları təcrübə ölkənin maliyyə sisteminin və iqtisadi əlaqələrinin inkişafına da müsbət təsir göstərir.

ARDNF-nin fəaliyyətinə bu baxımdan yanaşdıqda, fondun investisiya siyasətinin əhəmiyyəti daha aydın nəzərə çarpır. Fondun qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri də məhz Azərbaycanın neft gəlirlərinin uzunmüddətli perspektivdə səmərəli idarə olunması, aktivlərin qorunması və investisiya portfelinin şaxələndirilməsidir.

Buna görə də qlobal investisiya şirkətləri ilə əməkdaşlıq bir neçə istiqamətdə əhəmiyyət daşıyır. İlk növbədə, beynəlxalq bazarlarda mövcud olan investisiya imkanlarının daha geniş dairədə araşdırılması üçün əlverişli şərait yaranır. Digər tərəfdən, iri layihələrin maliyyələşdirilməsi və idarə olunması sahəsində beynəlxalq təcrübədən istifadə etmək asanlaşır.

Əlbəttə, belə tərəfdaşlığın nəticələri təkcə investisiyanın həcmi ilə ölçülmür. Layihələrin iqtisadi səmərəliliyi, kapitalın qorunması və uzunmüddətli gəlirlilik də əsas göstəricilər sırasında yer alır.  

Qlobal investisiya  və beynəlxalq təcrübə

“Brookfield” beynəlxalq investisiya bazarında geniş fəaliyyət dairəsinə malik olan   investor kimi tanınır. Şirkətin investisiya maraqları infrastruktur, daşınmaz əmlak, bərpa olunan enerji və digər real vəsait istiqamətlərini əhatə edir. Bu fəaliyyət sahələri müasir iqtisadiyyatın uzunmüddətli inkişafı baxımından xüsusi önəm daşıyır. Çünki infrastruktur, enerji təminatı, logistika, rəqəmsal bağlantılar və sənaye obyektləri iqtisadi artımın maddi əsaslarını formalaşdırır.

Belə şirkətlərlə əməkdaşlıq edən suveren fondlar yalnız maliyyə resurslarından deyil, həm də layihələrin seçilməsi, strukturlaşdırılması, maliyyələşdirilməsi və idarə olunması üzrə formalaşan hüquqi təcrübədən faydalanır. ARDNF ilə “Brookfield” arasında razılaşmanın perspektivləri də bu baxımdan diqqət çəkir.   Tərəfdaşlıq çərçivəsində Azərbaycan, Qafqaz və Mərkəzi Asiyada investisiya imkanlarının araşdırılması regionun iqtisadi potensialının beynəlxalq maliyyə dairələri üçün daha sistemli şəkildə təqdim olunmasına əlverişli şərait yaradır.  

Burada mühüm məqam həm də ondan ibarətdir ki, investisiya layihəsinin formalaşdırılması çoxmərhələli prosesdir. Əvvəlcə iqtisadi və kommersiya cəhətdən perspektivli istiqamətlər müəyyənləşdirilir. Sonra layihələrin maliyyə modeli, gəlirlilik potensialı və icra mexanizmləri qiymətləndirilir. Yalnız bundan sonra kapitalın cəlb edilməsi və investisiya qərarlarının qəbul olunması  mərhələsinə keçilir.

Bu prosesdə beynəlxalq tərəfdaşın təcrübəsi ilə milli investisiya institutunun regional bilik və imkanlarının uzlaşdırılması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi, nəqliyyat-kommunikasiya infrastrukturu, enerji potensialı və beynəlxalq iqtisadi əlaqələri isə ölkəni Qafqaz və Mərkəzi Asiya arasında mühüm iqtisadi bağlantı nöqtəsinə çevirir.

Son illərdə nəqliyyat dəhlizlərinin inkişaf etdirilməsi, liman və dəmir yolu infrastrukturunun genişləndirilməsi, enerji layihələrinin həyata keçirilməsi və qeyri-neft sektorunun şaxələndirilməsi istiqamətində görülən işlər ölkənin investisiya imkanlarının strukturunu dəyişir. Bu baxımdan ARDNF ilə “Brookfield” arasında əməkdaşlığın coğrafi əhatəsi xüsusi maraq kəsb edir.   Azərbaycanla yanaşı, Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın da investisiya imkanlarının nəzərdən keçirilməsi daha geniş regional iqtisadi yanaşmanın mövcudluğunu göstərir.

Qeyd etmək lazımdır ki, bu regionların iqtisadi potensialı müxtəlif istiqamətlərdə formalaşır. Mərkəzi Asiyada təbii ehtiyatlar, enerji, nəqliyyat və sənaye sahələri mühüm yer tutur. Qafqaz isə Avropa ilə Asiya arasında nəqliyyat, logistika və enerji bağlantılarının inkişafı baxımından əhəmiyyətli mövqeyə malikdir. Azərbaycanın bu coğrafiyada yerləşməsi isə ona regional iqtisadi əlaqələrin inkişafında iştirak etmək, beynəlxalq investorlarla əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirmək və yeni investisiya təşəbbüslərində rolunu artırmaq üçün əlavə perspektivlər açır.

Bununla belə, regional investisiya imkanlarının reallaşdırılması hər bir ölkənin hüquqi mühiti, iqtisadi sabitliyi, layihələrin kommersiya əsasları və risklərin qiymətləndirilməsi ilə sıx bağlıdır. Məhz bu səbəbdən belə əməkdaşlıq mexanizmlərinin qurulması uzunmüddətli investisiya fəaliyyətinin mühüm şərtlərindən biridir.

Kapitaldan iqtisadi dəyərə  

İnvestisiya prosesinin ən mürəkkəb tərəflərindən biri maliyyə resurslarının konkret iqtisadi nəticəyə çevrilməsidir. Böyük həcmdə kapitalın mövcudluğu özlüyündə uğurlu layihənin təminatı deyil. Bunun üçün, ilk növbədə, düzgün seçilən investisiya istiqaməti, əsaslandırılmış biznes modeli, səmərəli idarəetmə və bazar tələblərinə uyğun fəaliyyət mexanizmi tələb olunur.

Bu mənada ARDNF və “Brookfield” əməkdaşlığının əsas potensialı investisiya imkanlarının müəyyənləşdirilməsindən başlayaraq layihələrin formalaşdırılması və maliyyələşdirilməsinə qədər uzanan prosesdə tərəflərin imkanlarını birləşdirməkdir. Belə yanaşma isə bir sıra iqtisadi üstünlüklər yaradır. İlk növbədə, perspektivli layihələrin beynəlxalq investisiya standartlarına uyğun hazırlanması üçün institusional imkanlar genişlənir. İkincisi, müxtəlif maliyyə mənbələrinin bir layihə ətrafında birləşdirilməsi üçün əlverişli şərait yaranır. Üçüncüsü,  layihələrin idarə olunmasında beynəlxalq təcrübədən istifadə onların səmərəliliyinin artırılmasına xidmət edir.  

Bununla yanaşı, belə əməkdaşlıq investisiya risklərinin daha əhatəli qiymətləndirilməsinə də imkan verir. Xüsusilə uzunmüddətli infrastruktur və real aktivlərə yönələn investisiyalarda maliyyə riskləri ilə yanaşı, bazar dəyişiklikləri, texnoloji yenilənmə, tənzimləyici mühit və əməliyyat xərcləri də nəzərə alınmalıdır. Bu səbəbdən tərəfdaşlığın uğuru təkcə layihələrin sayından və ya cəlb olunan vəsaitin həcmindən deyil, yaradılan iqtisadi dəyərin keyfiyyətindən asılı olur.  

Azərbaycanın investisiya siyasətində ARDNF-nin rolu xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Fondun yaradılması neft və qaz gəlirlərinin idarə olunmasında uzunmüddətli yanaşmanın formalaşdırılması, makroiqtisadi sabitliyin dəstəklənməsi və milli sərvətin gələcək nəsillər üçün qorunması məqsədləri ilə bağlıdır. Bu baxımdan Fondun beynəlxalq investisiya fəaliyyətinin genişlənməsi təkcə maliyyə idarəçiliyi məsələsi deyil, həm də ölkənin strateji iqtisadi maraqları ilə əlaqəli prosesdir.

Qlobal investisiya şirkətləri ilə əməkdaşlıq investisiya portfelinin şaxələndirilməsi, müxtəlif aktiv vəsaitlərə çıxış imkanlarının reallaşdırılması və beynəlxalq maliyyə təcrübəsinin mənimsənilməsi baxımından əlverişli imkanlar yaradır. Lakin burada əsas prinsip milli sərvətin qorunması və risk-gəlirlilik nisbətinin düzgün müəyyənləşdirilməsidir. İnvestisiya qərarları istənilən qısamüddətli bazar şəraitində daha çox uzunmüddətli strateji məqsədlərə əsaslanmalıdır.

Eyni zamanda, bu məsələdə beynəlxalq tərəfdaşlıqların nəticələrinin şəffaflığı, institusional hesabatlılıq və peşəkar idarəetmə prinsipləri də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu meyarlar investorlar arasında etimadın möhkəmlənməsinə və əməkdaşlığın davamlılığına xidmət edir.

Beləliklə, dünya iqtisadiyyatında baş verən dəyişikliklər beynəlxalq kapitalın istiqamətlərinə də təsir göstərir. Enerji təhlükəsizliyi, təchizat zəncirlərinin yenidən qurulması, rəqəmsal infrastrukturun genişləndirilməsi və bərpa olunan enerji layihələri investisiya gündəliyinin mühüm istiqamətlərinə çevrilir.

Belə şəraitdə kapitalın coğrafi və sahəvi bölüşdürülməsi  investorlar üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın yerləşdiyi region isə enerji, nəqliyyat, logistika və sənaye əlaqələrinin kəsişməsində olduğuna görə müxtəlif investisiya təşəbbüsləri üçün geniş imkanlar təqdim edir. Ölkədə həyata keçirilən iqtisadi islahatlar, qeyri-neft sektorunun inkişafı, sənaye parklarının yaradılması, nəqliyyat infrastrukturunun yenilənməsi və azad edilmiş ərazilərdə bərpa-quruculuq işləri bu imkanların genişlənməsinə təsir göstərən amillər sırasındadır.

Xüsusilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında formalaşan yeni iqtisadi məkan gələcək investisiya təşəbbüsləri baxımından diqqət çəkir. Enerji, kənd təsərrüfatı, emal sənayesi, turizm, logistika və xidmət sektorlarında yeni layihələrin meydana çıxması üçün zəmin yaranır.

Bu istiqamətlərdə beynəlxalq investorların iştirakı kapital qoyuluşu ilə yanaşı, texnologiya, idarəetmə və biznes təcrübəsinin yayılması baxımından da əhəmiyyətlidir. Bununla belə, hər bir layihənin iqtisadi səmərəliliyi, maliyyə dayanıqlılığı və bazar perspektivləri ayrıca qiymətləndirilməlidir. İnvestisiya mühitinin cəlbediciliyi təkcə mövcud resurslarla deyil, eyni zamanda, həmin resurslardan istifadənin səmərəliliyi ilə müəyyən olunur.

Vaqif  BAYRAMOV

XQ