Azərbaycanın tranzit, enerji və rəqəmsal inkişaf potensialı

Prezident İlham Əliyev: “Azərbaycan ərazisindən keçən tranzit yüklərin həcmində sürətli artım var”
Müasir dövrdə ölkələrin iqtisadi inkişafında yalnız təbii sərvətlər deyil, həm də coğrafi mövqe, nəqliyyat əlaqələri, enerji imkanları, siyasi və iqtisadi sabitlik, rəqəmsal texnologiyalar və investisiya mühiti mühüm rol oynayır. Azərbaycan yerləşdiyi əlverişli coğrafi mövqeyə və zəngin enerji potensialına görə regionda mühüm iqtisadi və nəqliyyat mərkəzlərindən birinə çevrilmək imkanlarına malikdir. 26 sentyabr 2026-cı ildə Bakıda keçirilən II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın gələcək iqtisadi inkişaf perspektivləri, tranzit imkanları, enerji siyasəti, investisiya mühiti və rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı ilə bağlı bir sıra məsələlərə toxunulub. Çıxışda xüsusilə tranzit yüklərin artması, Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əlaqələri, maliyyə sabitliyi, elektrik enerjisi potensialı və ölkənin yeni texnoloji imkanları diqqət mərkəzində olub.
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi ölkənin tranzit və logistika sahəsində inkişafı üçün mühüm üstünlüklər yaradır. Ölkə Avropa ilə Asiya arasında yerləşdiyinə görə müxtəlif nəqliyyat dəhlizlərinin formalaşmasında iştirak edir. Son illərdə Azərbaycan ərazisindən keçən tranzit yüklərin həcmində artım müşahidə olunur. Bu prosesin əsas səbəblərindən biri beynəlxalq təchizat zəncirlərinin dəyişməsi və alternativ nəqliyyat marşrutlarına tələbatın artmasıdır. Azərbaycan həm Şərq-Qərb, həm də Şimal-Cənub istiqamətlərində nəqliyyat əlaqələrinin inkişaf etdirilməsində iştirak edir. Prezident çıxışında qeyd edib ki, Azərbaycanın tranzit ölkəyə çevrilməsi üçün əvvəlcə lazımi fiziki infrastruktur yaradılıb. Bu məqsədlə dəmir yollarına, dəniz limanlarına, hava yolu ilə yükdaşımalara və avtomobil yollarına böyük həcmdə investisiyalar yatırılıb. Dəmir yollarının əhəmiyyətli hissəsinin elektrikləşdirilməsi və bu prosesin davam etdirilməsi də nəqliyyat sisteminin modernləşdirilməsi istiqamətində görülən işlərdəndir. Azərbaycanın qarşıya qoyduğu məqsədlərdən biri 2030-cu ilədək Şərq-Qərb və Şimal-Cənub marşrutları üzrə daşımaların həcmini 25 milyon tona və daha yüksək səviyyəyə çatdırmaqdır. Bunun üçün qonşu dövlətlərlə əməkdaşlıq və regional nəqliyyat əlaqələrinin inkişaf etdirilməsi vacib şərtlərdən biri hesab olunur.
Çıxışda Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əlaqələri də xüsusi vurğulanıb. Coğrafi baxımdan Azərbaycan Cənubi Qafqazda yerləşsə də, nəqliyyat, iqtisadiyyat və siyasi əlaqələr baxımından Mərkəzi Asiya ilə sıx əməkdaşlıq edir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətlərinin inkişafı həm ticarət, həm enerji, həm də nəqliyyat baxımından yeni imkanlar yaradır. Xəzər dənizi üzərindən həyata keçirilən daşımalar Azərbaycanı Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında əlaqələndirən mühüm tərəflərdən birinə çevirir.
Prezidentin çıxışında Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Şurasına tamhüquqlu üzv olması da qeyd edilib. Bu, Azərbaycanın region ölkələri ilə siyasi və iqtisadi əməkdaşlığının genişlənməsinin göstəricilərindən biri kimi təqdim olunub.
Müasir iqtisadiyyatda investorların qərarlarına təsir edən əsas amillərdən biri sabitlikdir. İnvestorlar uzunmüddətli layihələrə vəsait yatırarkən iqtisadi və maliyyə şəraitinin proqnozlaşdırıla bilməsinə diqqət yetirirlər. Maliyyə sabitliyi ölkənin investisiya cəlbediciliyinə təsir edən mühüm göstəricilərdən biridir. Güclü valyuta ehtiyatları və aşağı xarici borc dövlətin iqtisadi risklərə qarşı müəyyən maliyyə imkanlarını qorumasına şərait yarada bilər.
Azərbaycan uzun illərdir enerji sektorunda mühüm ölkələrdən biri kimi tanınır. Neft və təbii qaz ölkə iqtisadiyyatında böyük rol oynayır. Bununla yanaşı, son dövrdə enerji siyasətində bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafına da xüsusi diqqət yetirilir. Prezidentin çıxışında Azərbaycanın təkcə Avropa üçün deyil, daha geniş coğrafiya üçün enerji mənbəyi olduğu vurğulanıb. Regionda əlavə enerji gücünə malik ölkələrin sayının məhdud olduğu, bəzi ölkələrin enerji resurslarını xaricdən aldığı qeyd edilib. Azərbaycanın enerji istehsal imkanlarının genişləndirilməsi bu baxımdan yeni iqtisadi və regional əməkdaşlıq imkanları yarada bilər. Xüsusilə bərpaolunan enerji sahəsində Azərbaycanın böyük potensialı olduğu bildirilir. Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda 157 giqavatlıq enerji potensialının olduğu qeyd olunub. Bundan əlavə, ölkənin müxtəlif ərazilərində Günəş və külək elektrik stansiyalarının fəaliyyəti genişləndirilir.
Elektrik enerjisi Azərbaycanın gələcək iqtisadi inkişafında yalnız enerji istehlakının təmin edilməsi baxımından deyil, həm də yeni texnologiyaların inkişafı baxımından əhəmiyyətlidir. Dünyada rəqəmsallaşma sürətləndikcə data mərkəzlərinə, süni intellekt sistemlərinə və böyük hesablama gücünə olan tələbat artır. Bu sahələrin inkişafı isə böyük həcmdə elektrik enerjisi tələb edir.
Azərbaycanın əlavə elektrik enerjisi istehsal etmək imkanlarından bu istiqamətdə istifadə etməsi yeni investisiya imkanları yarada bilər. Prezidentin çıxışında elektrik enerjisinin rəqəmsal inkişaf, data mərkəzləri və süni intellektin inkişafı üçün istifadə oluna biləcəyi bildirilib. Həmçinin dünyanın aparıcı şirkətləri ilə bu sahədə danışıqların aparıldığı qeyd olunub. Bu baxımdan enerji və rəqəmsal iqtisadiyyat arasında əlaqə gələcəkdə Azərbaycanın iqtisadi inkişafında yeni istiqamət yarada bilər. Enerji resursları ilə texnologiyanın birləşdirilməsi ölkənin yalnız enerji ixrac edən deyil, həm də rəqəmsal xidmətlərin və texnoloji infrastrukturların inkişaf etdiyi mərkəzə çevrilməsi imkanlarını genişləndirə bilər.
Çıxışda Azərbaycanın artıq 250 meqavatlıq enerji ehtiyatına malik olduğu, lakin bunun yalnız başlanğıc mərhələsi olduğu bildirilib. Ölkənin gələcəkdə elektrik enerjisinin mühüm təchizatçılarından birinə çevrilməsi məqsədi ifadə olunub. Bununla yanaşı, məsələ yalnız elektrik enerjisinin istehsalı ilə məhdudlaşmır.
Enerjinin müxtəlif istiqamətlərə ötürülməsi üçün güclü elektrik şəbəkəsi və ötürücü xətlər lazımdır. Bu səbəbdən Azərbaycanda mövcud elektrik ötürücü xətlərinin genişləndirilməsi və yeni xətlərin tikintisi istiqamətində işlər aparılır.
Səyavuş Qasımov, Avrasiya Universitetinin rektoru, siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, dosent