Azərbaycanla bağlı aksiyada İran bayrağı, fars plakatı...

Almaniyada fəaliyyət göstərən “Müsəlman Birliyi Hərəkatı”nın (MBH) aksiya keçirməsi ilə bağlı sosial şəbəkələrdə məlumat yayılıb. Bu, təşkilatın siyasi mövqeyi və xarici təsir dairələri ilə əlaqələri barədə yeni suallar doğurur. Azərbaycan bayraqlarının İran bayraqları ilə yanaşı nümayiş etdirilməsi, Azərbaycan Dövlət Himninin səsləndirilməsi və farsca yazılmış plakatlardan istifadə edilməsi istər-istəməz aksiyanın siyasi mahiyyətini müzakirə mövzusuna çevirir.

Axar.az xəbər verir ki, oktyabrın 18-də Berlində keçirilməsi planlaşdırılan aksiya haqqında məlumat hələ oktyabrın 15-də Azərbaycan mediasında yayılmışdı. Həmin məlumatlarda MBH-nin Avropa təmsilçilərinin Azərbaycanda guya hicabla bağlı qadağalara etiraz etmək niyyətində olduqları bildirilirdi.

Aksiya ilə bağlı təqdim edilən məlumatlara əsasən, iştirakçılar arasında Nardaran sakini, MBH üzvü və təşkilatın Almaniyadakı fəallarından biri kimi tanınan Ələmdar Bünyadov da var. Aksiyada İran bayraqlarının qaldırıldığı, Azərbaycan himninin səsləndirildiyi və farsca şüarlardan istifadə olunduğunu təsdiq edən orijinal videogörüntülər mövcuddur.

Burada diqqət çəkən əsas məqam aksiyanın zahiri vətənpərvərlik atributları ilə iştirakçıların siyasi-ideoloji mövqeyi arasında yaranan suallardır.

Azərbaycan bayrağını qaldırmaq və Dövlət Himnini səsləndirmək, şübhəsiz, hər bir vətəndaşın hüququdur. Lakin bu simvolların hansı siyasi mesajın tərkib hissəsi kimi istifadə edildiyi də əhəmiyyət daşıyır.

Əgər aksiyanın məqsədi Azərbaycanda dini azadlıqları müdafiə etməkdirsə, İranın dövlət rəmzlərinin həmin tədbirdə nümayiş etdirilməsi nə ilə izah olunur? İran bayraqları sadəcə iştirakçıların milli mənsubiyyətini əks etdirir, yoxsa təşkilatçıların siyasi həmrəyliyini ifadə edir? Farsca plakatların məzmunu nədir və bu mesajlar kimə ünvanlanıb?

Bu suallara cavab verilmədən aksiyanı yalnız vətənpərvərlik nümayişi kimi təqdim etmək də, iştirakçıların hamısını xarici dövlətin agenti adlandırmaq da əsaslı olmaz.

Öncə Ələmdar Bünyadov və MBH-nin Avropadakı fəaliyyətinə nəzər salaq:

Ələmdar Bünyadovun adı MBH-nin Avropada təşkilatlanması ilə bağlı bundan əvvəl də mediada hallanıb. 2026-cı ilin avqustunda yayılan materiallarda Bünyadovun Berlində yaşadığı, hərəkatın Avropa nümayəndəliyinin fəaliyyətə başladığını açıqladığı bildirilirdi. Eyni mənbələrdə onun 2015-ci il Nardaran hadisələri ilə əlaqəsi barədə də iddialar irəli sürülüb.

MBH-nin ideoloji mənşəyi ayrıca diqqətə alınmalıdır. Bakı Araşdırmalar İnstitutunun təhlilində hərəkat İran dini-siyasi düşüncəsindən təsirlənmiş şiə islamçı təşkilatı kimi xarakterizə olunur. Azərbaycan hüquq-mühafizə orqanları isə 2015-ci ildə hərəkatın rəhbərliyini konstitusiya quruluşunu zorla dəyişdirməyə cəhddə ittiham etmişdi.

Bu tarixçə Almaniyada fəaliyyət göstərən nümayəndəliyin məqsədlərinin, maliyyə mənbələrinin və mümkün xarici əlaqələrinin şəffaf şəkildə araşdırılmasını aktual edir.

Əsas məsələ təşkilat üzvlərinin dini etiqadı deyil, onların hər hansı xarici dövlətin siyasi göstərişləri, maliyyəsi və ya təşkilati dəstəyi əsasında fəaliyyət göstərib-göstərməməsidir. Azərbaycan bayrağı heç bir halda siyasi mövqeyi gizlətmək vasitəsinə çevrilməməlidir. Azərbaycanın dövlət rəmzləri ölkənin müstəqilliyini və suverenliyini təcəssüm etdirir.

Məhz buna görə də İranın siyasi-dini təsirini müdafiə edən qüvvələrin Azərbaycan bayrağı və himnindən istifadə etməsi xüsusilə həssas məsələdir.

Əgər hansısa təşkilat Azərbaycan dövlətinin müstəqil siyasi iradəsini deyil, xarici bir dövlətin regional maraqlarını üstün tutursa, onun dövlət rəmzləri ilə nümayiş etdirdiyi vətənpərvərliyin səmimiliyi haqlı olaraq sorğulana bilər.

Lakin bunu müəyyənləşdirən təkcə bir aksiyada qaldırılmış bayraqlar deyil. Təşkilatın bəyanatları, siyasi əlaqələri, maliyyələşməsi və fəaliyyəti birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Azərbaycan cəmiyyətinin də cavab gözlədiyi sual budur: MBH-nin Avropadakı nümayəndələri Azərbaycanın dünyəvi dövlət modelini və suveren siyasi seçimlərini birmənalı qəbul edirlərmi? Yoxsa Azərbaycanla İranın maraqlarının toqquşduğu məsələlərdə fərqli siyasi mərkəzə üstünlük verirlər?

Bu sualın cavabı himnin səsləndirilməsindən daha çox məna daşıyır.

Məsələnin digər tərəfi isə Almaniyanın öz təhlükəsizlik maraqlarıdır.

Almaniya demokratik ölkə kimi dinc toplaşmaq, dini etiqad və ifadə azadlığını qoruyur. Lakin bu hüquqlar xarici dövlətlərin qanunsuz təsir əməliyyatları, casusluq və ya zorakı ekstremist fəaliyyət üçün toxunulmazlıq yaratmır.

Almaniya qurumları üçün əsas sual belə olmalıdır: ölkədə fəaliyyət göstərən bu təşkilat həqiqətən müstəqil siyasi-dini birlikdir, yoxsa xarici təsir şəbəkəsinin bir hissəsi ola bilər?

İranın Avropada təsir imkanları yaratmaq cəhdləri ilə bağlı narahatlıqlar fonunda bu məsələni diqqətdən kənarda saxlamaq düzgün olmazdı.

Almaniyanın qarşısında duran vəzifə zorakı radikallaşma, qanunsuz xarici maliyyələşmə və mümkün təhlükəsizlik təhdidlərini vaxtında müəyyənləşdirməkdir.

Avropanın demokratik institutları xarici siyasi təsirə qarşı ayıq olmalıdır. Çünki demokratik azadlıqların qorunması ilə həmin azadlıqlardan sui-istifadənin qarşısının alınması bir-birini istisna etmir.

Berlindəki aksiya ilə bağlı yaranan mübahisə daha fundamental bir məsələni gündəmə gətirir: Azərbaycan dövlətinə sədaqətlə Azərbaycan dövlətinin rəmzlərindən istifadə etmək eyni şey deyil.

Vətənpərvərlik yalnız bayraq qaldırmaq, himn oxumaq və milli şüarlar səsləndirməklə sübut edilmir. Vətənpərvərlik ölkənin müstəqilliyinə, suverenliyinə və milli maraqlarına münasibətdə özünü göstərir.

MBH-nin Avropa təmsilçiləri də məhz bu meyarla qiymətləndirilməlidirlər.

Onların İranla əlaqələrinin xarakteri, siyasi fəaliyyətlərinin məqsədi, aksiyaların təşkilati və maliyyə təminatı barədə suallar açıq qalır.

İranın Bakıdakı səfirliyi isə oktyabrın 15-də Azərbaycandakı etiraz aksiyalarının Tehranla əlaqələndirilməsinə dair ittihamları rədd edib və bu iddiaları əsassız adlandırıb. Bu səbəbdən araşdırmanın əsas məqsədi əvvəlcədən elan edilmiş ittihamı təsdiqləmək deyil, faktlarla müəyyənləşdirmək olmalıdır: Berlində Azərbaycan bayrağı altında çıxış edənlər hansı siyasi məqsədlərə xidmət edirlər?

Azərbaycan bayrağı heç bir xarici dövlətin siyasi maraqlarını legitimləşdirmək üçün istifadə edilməməlidir. Dövlət Himninə hörmət isə ilk növbədə həmin himnin təcəssüm etdirdiyi müstəqilliyə hörmətdən başlayır.