“BAKI HƏM ESKALASİYAYA, HƏM DƏ NORMALLAŞMAYA HAZIRDIR” “Moskva nə etməli olduğunu yaxşı bilir...”

"Prezident İlham Əliyevin Rusiya tərəfindən vurulmuş AZAL sərnişin təyyarəsi ilə bağlı beynəlxalq məhkəmələrə müraciət üçün sənədlər hazırladıqlarını bəyan etməsi, Bakı ilə Moskva arasında münasibətlərdəki böhranı yenidən gündəmə gətirib".

“AzPolitika” xəbər verir ki, bunu politoloq Fərhad Məmmədov deyib.

O, qeyd edib ki, hadisənin ilk günlərindən Azərbaycan məsələni beynəlmiləlləşdirməmək mövqeyi sərgilədi. Rəsmi Bakı MDB İcraiyyə Komitəsinin apardığı araşdırmada iştirakdan imtina etdiyi kimi, ABŞ və Avropa İttifaqına da təhqiqat prosesində iştirak etməyə icazə vermədi. Bunun əvəzinə, araşdırma yalnız Azərbaycan, Rusiya, Qazaxıstan və ICAO çərçivəsində həyata keçirildi.

Politoloqun fikrincə, bu mövqe Kremldə anlayışla qarşılanmalı idi, çünki Bakı bununla diplomatik gərginliyi artırmamaq və danışıqlar üçün “pəncərə”ni açıq saxlamaq istəyini nümayiş etdirdi.

ICAO hesabatı və məhkəmə prosesi: Moskvanın vaxtı tükənir

Məmmədov vurğulayıb ki, ICAO-nun qaydalarına əsasən, təyyarə qəzası ilə bağlı yekun hesabat hadisədən bir il sonra açıqlanmalıdır. Əgər bu müddət ərzində tərəflər razılığa gəlməzsə, beynəlxalq məhkəmələrə müraciət hüququ yaranır. Bakı isə bu hüququndan açıq şəkildə istifadə edəcəyini bəyan edərək, Moskva ilə razılaşma üçün vaxtın hələ olduğunu nümayiş etdirir.

Onun sözlərinə görə, vurulan təyyarə və Rusiyanın bu məsələdə sərgilədiyi qeyri-adekvat münasibət Azərbaycan-Rusiya münasibətlərindəki böhranın əsas mənbəyidir. Digər problemlər yalnız bu əsasın törəmələri və fon elementləridir.

Putin Bakıya gəlir, Qərb liderləri isə COP29-a yox...

Fərhad Məmmədov xatırladıb ki, hadisədən cəmi üç ay əvvəl Rusiya Prezidenti Vladimir Putin dövlət səfəri ilə Azərbaycana gəlmişdi. Bu səfər Azərbaycan üçün siyasi və imic baxımından ciddi risklər yaratmışdı – Qərb siyasi dairələrinin tənqidləri, yüzlərlə məqalə və bəyanat yayımlanmışdı. COP29 çərçivəsində Qərb liderlərinin Bakıya gəlməməsinin əsas səbəblərindən biri də məhz həmin səfər idi.

Buna baxmayaraq, Prezident İlham Əliyev prinsipial mövqe nümayiş etdirərək Putinin səfərini yüksək səviyyədə keçirdi. Lakin ilin əvvəlindən bu yana Moskvanın heç bir konkret addım atmaması Bakıda belə bir təəssürat yaradıb ki, Kreml “nə olubsa, olub” prinsipi ilə hərəkət edir.

“Russotrudniçestvo”nun bağlanması - xəbərdarlıq siqnalı

Politoloq əlavə edib ki, 2024-cü ilin fevralında “Rossotrudniçestvo” nümayəndəliyinin bağlanması Azərbaycanın Moskvaya verdiyi ciddi xəbərdarlıq idi. Lakin bu addım də qarşılıq görmədi. Moskva müəyyən jestlər etsə də, bu addımların heç biri vurulmuş təyyarə məsələsinə aid deyildi və əsas problemi əhatə etmirdi.

Apreldə Prezident Administrasiyasının nümayəndəsi Moskvada danışıqlar aparsa da, Azərbaycan tərəfinin gözləntiləri qarşılanmadı. Bunun cavabı İlham Əliyevin 9 may Qələbə Paradında iştirak etməməsi oldu. Buna baxmayaraq, Azərbaycan Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin paradda iştirakı Bakının İkinci Dünya müharibəsindəki rolu və tarixi yaddaşına sadiqliyinin göstəricisi idi.

Kremlin mediası hədəfi dəyişir: şəxsiyyətlər hədəfə alınır

Fərhad Məmmədov deyib ki, münasibətlərin bu həssas mərhələsində Kremlə yaxın medialarda Azərbaycan Prezidentinə qarşı şəxsiyyəti hədəf alan tezislər yayılmağa başladı. Bakıda bu tezislərin Rusiya Prezident Administrasiyasında informasiya siyasətini kurasiya edən Aleksey Qromovun idarəsindən gəldiyi yaxşı bilinir. Azərbaycanın mediasında Putinə yönəlik cavab xarakterli materiallar da məhz bu səbəbdən ortaya çıxdı.

Məmmədov xatırladıb ki, oxşar hallar qonşu İranda da yaşanır – əgər Tehran mediası Azərbaycanın ali rəhbərliyinə qarşı materiallar yayırsa, Azərbaycanda da Rəhbər (Raxbar) haqqında materiallar cavab olaraq yayımlanır. Bu qarşılıqlı informasiya eskalasiyası artıq mexanizmə çevrilib.

Yekaterinburqdan başlayan “metastazlar” və susqun Kreml

Politoloq qeyd edir ki, sonrakı mərhələdə Yekaterinburqda yaşanan hadisələr və ardınca baş verənlər sanki metastaz kimi bütün münasibətlərə yayılmağa başladı. Kreml tərəfindən göndərilən fövqəladə hallar naziri vasitəsilə verilən mesajlar isə heç bir əhəmiyyət daşımadı, çünki əsas məsələyə – təyyarə qəzasına toxunulmamışdı.

Azərbaycan nə istəyir: məsuliyyət, təzminat və üzrxahlıq

Məmmədov açıq şəkildə bildirir ki, Azərbaycan tərəfinin gözləntiləri sadə və aydındır: təyyarənin vurulmasına görə günahkarların cəzalandırılması, zərərçəkənlərə təzminat ödənilməsi və rəsmi üzrxahlıq. Bu tələblərin yerinə yetirilməsi münasibətlərin bərpası üçün zəruri şərtdir. Əks halda yeni böhranların yaranması qaçılmaz olacaq.

Politoloq hesab edir ki, Rusiyada müxtəlif güc strukturlarında Azərbaycana qarşı qəzəb və narazılıq toplanıb. Bu narazılıq vaxtaşırı provokasiyalar şəklində üzə çıxır və Kremlin bu cür addımlara qarşı çıxmaması, əksinə, onların susqunluqla qarşılanması Bakıda bu hücumların Kremlin razılığı ilə baş verdiyi qənaətini gücləndirir.

Azərbaycan konstruktivlik tərəfdarıdır, lakin hər iki ssenariyə hazırdır

Fərhad Məmmədov məqaləsini belə tamamlayır ki, yaranmış gərginlik spiral formasında eskalasiyaya doğru inkişaf edir. Halbuki, bu prosesi əks istiqamətə – deeskalasiyaya yönəltmək də mümkündür. Kreml bu istiqamətdə nə etməli olduğunu çox yaxşı bilir. Azərbaycan isə hər iki ssenariyə – həm eskalasiyaya, həm də normallaşmaya hazırdır. Lakin Bakı öz prinsipial mövqeyini qoruyaraq ənənəvi olaraq konstruktiv mövqeyini saxlamaqdadır.

Rasim Əliyev

"AzPolitika.info"