Bakı Parisə güzgü tutur

Beynəlxalq hüquq yalnız Fransanın özünə fayda verdikdə tətbiq olunur.

Karib dənizindəki Sent-Martin adasında (Fransanın xarici ərazisi) yerləşən Bir Müqəddəs Martin Assosiasiyası (ONE SXM) Parisin "xarici müdaxilə" ittihamlarını qəti şəkildə rədd etdi. Assosiasiya son açıqlamasında iki əsaslı fərqli fenomen arasında fərq qoyulmasına çağırdı: daxili işlərə qanunsuz müdaxilə və dekolonizasiya və insan hüquqlarının qorunması üçün qanuni beynəlxalq səylər.

ONE SXM bir daha təkrarladı ki, müstəmləkəçilik və xalqların öz müqəddəratını təyin etməsi Fransa üçün daxili məsələ deyil, 1960-cı ildə 1514 saylı qətnamədə təsbit edilmiş qlobal BMT gündəliyinin bir hissəsidir. Yeni Kaledoniya və Fransız Polineziyası hələ də BMT-nin rəsmi Özünüidarə Etməyən Ərazilər siyahısındadır.

Assosiasiya dekolonizasiya prosesinin uzanmasına diqqət çəkən Bakı Təşəbbüs Qrupunun (BIG) və digər platformaların işini yüksək qiymətləndirdi. ONE SXM Yelisey sarayının bu fəaliyyəti "xarici təsir"ə aid etmək cəhdlərini əsas sualdan yayınma adlandırdı: müstəmləkə xalqlarına həqiqətən də gələcəklərini sərbəst şəkildə müəyyən etmək imkanı verilibmi? Bəyanat Parisin Sent-Martin şəhərində müstəqillik referendumunu keçirməsinə çağırışla başa çatır.

ONE SXM-in demarşına üç fransız millət vəkilinin - Nikolas Metzdorffun (Yeni Kaledoniya), Moerani Frebaultun və Nikol Sanquerin (Fransız Polineziyası) məktubu səbəb oldu. 20 iyulda onlar Xarici İşlər Nazirliyindən Azərbaycanın hərəkətlərinə "sərt cavab" tələb edərək, Bakını xarici regionların işlərinə "müdaxilə etməkdə" ittiham etdilər.

Lakin baş verənlər sadəcə yerli siyasi epizod deyil. Bu, daha dərin bir prosesin simptomudur: onilliklər boyu dünyaya demokratiya və insan hüquqları haqqında dərs deyən imperiya öz müstəmləkə təbiətini əks etdirən bir güzgü ilə qarşılaşır.

Parisin reaksiyası proqnozlaşdırıla biləndir: dekolonizasiya hərəkatları ilə hər hansı bir xarici həmrəylik dərhal "düşmən müdaxiləsi" elan edilir. Lakin dekolonizasiya Fransanın daxili qanunvericiliyi deyil, beynəlxalq hüquq məsələsidir. Xarici ərazilərin Parisin nəzarəti altında qalması, Fransanın BMT-yə qoşularkən hörmət etməyə razı olduğu hüquqi reallıqdır.

Burada ikili standart üzə çıxır. Fransa özünü planetin istənilən yerində - Qafqazdan Yaxın Şərqə qədər öz müqəddəratını təyinetmə məsələlərinə münasibət bildirmək hüququna malik hesab edir. Lakin beynəlxalq hüquqi meyar öz xarici mülklərinə tətbiq edilən kimi, Paris suverenliyə hücumdan danışmağa başlayır.

Bu, xüsusilə Fransanın son illərdəki Qafqaz siyasətinə ziddir: Ermənistanla aktiv hərbi-texniki əməkdaşlıq, "demokratiyanın müdafiəsi" haqqında səs-küylü ritorika və Azərbaycanın suverenliyinin bərpasını "etnik təmizləmə" kimi təsvir etmək cəhdləri. Parisin şərh etdiyi kimi, beynəlxalq hüquq yalnız Fransanın özünə fayda verdikdə tətbiq olunur.

Bu kontekstdə Bakı Təşəbbüs Qrupunun məntiqi büllur kimi aydındır. Söhbət geosiyasi qisasdan deyil, bərabər oyun meydançası tələb etməkdən gedir. Öz müqəddəratını təyinetmə prinsipi universaldırsa, Yeni Kaledoniya, Martinika və Sent-Martin adalarına da eyni dərəcədə şamil edilməlidir. Dekolonizasiya seçmə imtiyaz ola bilməz.

Fransa hakimiyyətinin bu tənqidi "təbliğat" kimi rədd etmək cəhdləri onların yalnız zəifliyini göstərir. Bakı ərazi bütövlüyünü müdafiə etdikdə, Yelisey sarayı onu avtoritarizmdə ittiham edir. Lakin oxşar tələblər - inzibati və iqtisadi təzyiq olmadan öz müqəddəratını təyinetmə hüququ - Fransanın özünə ünvanlandıqda, onun ritorikası dərhal müdafiə xarakteri alır.

ONE SXM-in Sent-Martində referendum çağırışı bu münaqişənin məntiqi nəticəsidir. Dekolonizasiyanı tamamlamağın yeganə qanuni yolu Parisdən gələn direktivlər deyil, xalqın iradəsinin sərbəst ifadəsidir.

Fransa qlobal "insan hüquqlarının müdafiəçisi" rolunu müstəmləkə mülklərinin saxlanması ilə birləşdirməyə çalışdığı müddətcə tənqidi susdurmaq üçün edilən hər hansı bir cəhd getdikcə inandırıcı görünməyəcək. ONE SXM və Bakı Təşəbbüs Qrupu kimi platformaların yaxınlaşması təsadüfi bir ittifaq deyil, qlobal birliyin ədalətli və vahid standartlar tələbinə təbii cavabdır.

Müəllif: Zaur Nurməmmədov