Bakı və rayonlarda ilanlar və həşəratların artması: Səbəblər və həqiqətlər

Son illər ərzində Bakıda və Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində ilanların, su ilanlarının, müxtəlif həşərat və sürünənlərin sayının artması müşahidə olunur. Sosial şəbəkələrdə və xəbər portallarında bu istiqamətdə yayılan videolar və şikayətlər cəmiyyətdə narahatlıq yaradıb. İnsanlar bu canlılarla daha tez-tez qarşılaşdıqlarını bildirir, bəziləri isə artımı təhlükəli tendensiya kimi dəyərləndirir. Bəs bu artımın səbəbi nədir və əslində vəziyyət nə qədər ciddi və realdır?

Təvəkkül İsgəndərov

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Zoologiya İnstitutunun Quru onurğalıları laboratoriyasının müdiri, dosent Təvəkkül İsgəndərovun sözlərinə görə, əslində ölkə üzrə ilanların sayında ciddi artım yoxdur. Sadəcə, bu canlılar yaz-yay mövsümündə fəallaşır və insanlar onları daha çox müşahidə etməyə başlayır. Başqa sözlə, ilin bəlli dövrlərində onların görünməsi artır və bu, ictimaiyyət tərəfindən say artımı kimi qəbul olunur. Eyni hal su ilanları və bəzi digər sürünənlər üçün də keçərlidir.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, qlobal iqlim dəyişiklikləri, hava şəraitinin qeyri-stabil və normadan isti keçməsi təbiətdə bir sıra dəyişikliklərə səbəb olur. Xüsusilə yaz və yay aylarında yağışların və temperaturun artması ilanların və həşəratların həyat şəraitini yaxşılaşdırır. Nəticədə onlar daha çox görünməyə və daha uzun müddət fəal qalmağa başlayırlar.

Bu tendensiya təkcə Bakıda deyil, Qəbələ, Şəki, Masallı, Yardımlı, Tovuz və digər bölgələrdə də müşahidə olunur. Rütubət və yaşıllığın bol olduğu ərazilərdə isə su ilanları və müxtəlif növ həşəratlar sürətlə artır.

İlanların əsas qidalanma mənbəyi olan gəmiricilərin siçan və digər kiçik heyvanların bəzi kənd və bağ ərazilərində çoxalması ilanların da artmasına şərait yaradır. Bioloqların fikrincə, təbii qidalanma zəncirindəki bu balans dəyişiklikləri təbiətin öz qanunları ilə yeni şəraitə uyğunlaşmasından xəbər verir.

Digər bir səbəb isə sürətlə gedən tikinti və abadlıq işləridir. Şəhərlərin böyüməsi, yeni binaların tikilməsi, bağ evlərinin salınması, əkin və meşə ərazilərinin azalması ilə ilanlar və digər canlılar öz təbii yaşayış yerlərini itirir. Bu isə onları insanların yaşadığı ərazilərə doğru yaxınlaşdırır. Beləliklə, təbiət və insan məkan baxımından bir-birinə qarışır və bu qarşılaşmaların sayı artır.

Son illər bağçılıq və kənd təsərrüfatında süni su hövzələrinin balıqçılıq gölməçələri, sulama kanalları, su anbarlarının artması da su ilanları üçün əlverişli mühit yaradır. Bu hövzələr onların həm yaşaması, həm də çoxalması üçün optimal şərait təmin edir.

Milçəklər, ağcaqanadlar, hörümçəklər və digər həşəratların artması da eyni səbəblərlə bağlıdır. Rütubətin artması, tullantıların düzgün idarə olunmaması və pestisidlərdən az istifadə olunması bu prosesə təkan verir. Həmçinin bəzi bölgələrdə kənd təsərrüfatı fəaliyyətlərinin artması bu canlılar üçün əlavə qida mənbələri və çoxalma mühiti yaradır.

AMEA Zoologiya İnstitutunun məlumatına görə, Azərbaycanda 54 növ ilan mövcuddur. Onlardan yalnız 7 növü zəhərlidir. Yəni əhalinin əksəriyyətinin gördüyü ilanlar əslində zərərsizdir və insanlara qarşı hücum xarakterli davranış göstərmirlər. Həkimlərin sözlərinə görə, ilan sancması kimi hallarda ilkin tibbi yardım vaxtında göstərilsə, ölüm halları baş vermir.

Leyla Mirzə, Bizimyol.info