“Bakı Yaradıcı Həftə 2025: UNESCO nun mədəni inkişaf yanaşmaları kontekstində regional model”

5–11 dekabr 2025-ci il tarixlərində Bakıda keçirilən “İƏT Mədəniyyət Festivalı: Bakı Yaradıcı Həftə – 2025” beynəlxalq mədəniyyət və yaradıcı sənaye platforması müasir mədəni siyasət diskursunda formalaşan yaradıcı iqtisadiyyat və mədəni diplomatiya sintezinin praktik nümunəsi kimi dəyərləndirilə bilər. Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının birgə təşəbbüsü ilə həyata keçirilən bu platforma mədəniyyəti yalnız identiklik və irs daşıyıcısı kimi deyil, dayanıqlı inkişafın, sosial inklüzivliyin və iqtisadi diversifikasiyanın mühüm komponenti kimi təqdim etdi.
Bu yanaşma UNESCO-nun “Culture | 2030 Indicators” və “Re|Shaping Policies for Creativity” sənədlərində vurğulanan əsas prinsiplərlə uzlaşır. Sözügedən sənədlərdə mədəniyyətin iqtisadi artım, sosial birləşdiricilik və innovasiya üçün katalizator rolunun gücləndirilməsi əsas prioritet kimi müəyyən olunur. Bakı Yaradıcı Həftə bu konsepsiyanı regional və İƏT məkanına uyğunlaşdırılmış formatda tətbiq edən ilk genişmiqyaslı təşəbbüslərdən biri oldu.
Azərbaycanın İƏT-in Mədəniyyət Festivalına ilk dəfə ev sahibliyi etməsi mədəni diplomatiya sahəsində institusional mövqelənmənin yeni mərhələsini ifadə edir. Bakı bu kontekstdə mədəni tədbirlərin keçirildiyi məkan olmaqdan kənara çıxaraq, İƏT ölkələri üçün mədəni siyasət, yaradıcı sənayelər və humanitar əməkdaşlıq üzrə normativ və konseptual müzakirələrin aparıldığı mərkəz rolunu oynadı. Bu, beynəlxalq mədəni münasibətlərdə “soft power” anlayışının daha sistemli və strukturlaşdırılmış tətbiqinə işarə edir.
Festivalın dizaynı açıq şəkildə sektorlararası yanaşmaya əsaslanırdı. Mədəniyyət, yaradıcı sənayelər, texnologiya, startap ekosistemi və dövlət siyasəti eyni platformada qarşılıqlı əlaqədə təqdim edildi. Bu model UNCTAD-ın yaradıcı iqtisadiyyat çərçivələrində vurğulanan “value chain approach” – yəni yaradıcı ideyadan istehsala, bazara çıxışdan beynəlxalq dövriyyəyə qədər olan tam zəncir yanaşmasına uyğun qurulmuşdu. Beləliklə, festival mədəniyyətin yalnız nümayiş deyil, istehsal və dövriyyə proseslərinin idarə olunduğu sahə olduğunu göstərdi.
50-yə yaxın ölkədən 300-dən artıq rəsmi nümayəndə, ekspert və yaradıcı sənaye təmsilçisinin iştirakı platformanın çoxtərəfli diplomatik xarakterini gücləndirdi. 
Təxminən 5 000 ziyarətçinin tədbirlərə qatılması isə UNESCO-nun mədəniyyətin ictimai iştirakçılıq və inklüzivlik funksiyası ilə bağlı yanaşmalarını praktik səviyyədə təsdiqlədi. İƏT ölkələrinin fəal iştirakı mədəni əməkdaşlığın yalnız simvolik jestlərdən ibarət olmadığını, ortaq istehsal və ortaq bazar perspektivlərinə yönəldiyini nümayiş etdirdi.
Creative Village və MYEXPO zonaları festivalın iqtisadi və tətbiqi ölçüsünü xüsusilə ön plana çıxardı. Creative Village mədəni müxtəlifliyin “canlı laboratoriyası” rolunu oynayaraq, müxtəlif ölkələrin yaradıcı kodlarını vizual və praktik formatda təqdim etdi. MYEXPO-da 41 yerli şirkət və yaradıcı fərdin iştirakı, eləcə də startap və oyun studiyalarının təqdimatları UNDP və UNESCO-nun mədəniyyətin yerli iqtisadiyyatların inkişafında roluna dair tövsiyələrinə uyğun olaraq, yaradıcı sahibkarlığın institusional dəstək tələb edən sahə olduğunu göstərdi.
Panel diskussiyaları və dəyirmi masalar festivalın analitik və elmi komponentini gücləndirdi. Mədəniyyət və texnologiyanın qarşılıqlı təsiri, yaradıcı sənayelər üçün dövlət dəstəyi mexanizmləri, hüquqi və institusional çərçivələrin təkmilləşdirilməsi kimi mövzular mədəni siyasətin sübutlara əsaslanan (evidence-based policy) dizaynı baxımından əhəmiyyətli müzakirə mühiti yaratdı. Bu müzakirələr gələcək strategiyalar üçün intellektual resurs funksiyası daşıdı.
Qadınların Yaradıcı Forumu xüsusi olaraq UNESCO-nun gender bərabərliyi və mədəni sektorun inklüzivliyi ilə bağlı çağırışlarına cavab verən komponent kimi çıxış etdi. Qadın liderliyinin yaradıcı sənayelərdə artan rolu sosial məsələ kimi deyil, iqtisadi və institusional inkişafın ayrılmaz hissəsi kimi təqdim olundu. Forum bu baxımdan İƏT məkanında gender həssas mədəni siyasətlərin təşviqi üçün mühüm platforma oldu.
Festivalın kino və oyun sənayesinə həsr olunan bölmələri audiovizual sektorun yaradıcı iqtisadiyyatın əsas hərəkətverici qüvvələrindən biri olduğunu göstərdi. Birgə istehsal və koproduksiya mövzularında aparılan müzakirələr UNESCO-nun Mədəni İfadələrin Müxtəlifliyinin Qorunması və Təşviqi haqqında 2005-ci il Konvensiyasının ruhuna uyğun olaraq, mədəni məhsulların sərbəst dövriyyəsi və yaradıcı əməkdaşlığın genişləndirilməsi ideyasını ön plana çıxardı. Oyun sənayesi üzrə panellər və Turkic Game Jam müsabiqəsi isə gənc yaradıcı potensialın strateji resurs kimi tanındığını təsdiqlədi.
Nəticə etibarilə, “İƏT Mədəniyyət Festivalı: Bakı Yaradıcı Həftə – 2025” mədəniyyətin inkişaf siyasətlərində artan rolunu əks etdirən, UNESCO və BMT sisteminin yaradıcı iqtisadiyyat üzrə konseptual yanaşmaları ilə uzlaşan regional referens model kimi qiymətləndirilə bilər. Bu təşəbbüs Bakını İƏT məkanında mədəni innovasiya, yaradıcı iqtisadiyyat və çoxtərəfli mədəni dialoq üçün dayanıqlı mərkəz kimi möhkəmləndirdi və gələcək oxşar platformalar üçün metodoloji əsas formalaşdırdı.                                                                                    
Əlibala Məhərrəmzadə
Milli Məclisin deputatı, professor