Bakıda Avropanın pensiya sistemi təcrübəsi müzakirə olunub

Avropa İttifaqına (Aİ) üzv olduqdan sonra Mərkəzi və Şərqi Avropa dövlətlərinin pensiya fondları və mexanizmləri istiqamətində ciddi inkişaf müşahidə edilib.

Bunu "Richter Pharma" Pensiya Fondunun icarçı direktoru, "Pensions Europe" Mərkəzi və Şərqi Avropa Ölkələri Forumunun (CEEC Forum) sədri Csaba Nagi XI Azərbaycan Beynəlxalq Sığorta Forumu çərçivəsində təşkil olunmuş panel müzakirələrində bildirib.

İttifaqa inteqrasiyanın vətəndaşların yaşayış tərzinə ciddi təsir göstərdiyini vurğulayan C.Nagi əlavə edib: "Düşünün ki, bizim yerli qanunvericilik bazamız, pensiya fondlarını tənzimləyən öz qaydalarımız mövcud idi. Lakin üzvlükdən sonra yeni bir qanunvericilik pilləsi yarandı. Avropa qanunlarının tətbiqi zamanı fərqli pensiya fondlarının strukturu və xüsusiyyətlərinə görə bəzən yanlış tərcümələr və digər qurumların məhsullarının dərk edilməsində anlaşılmazlıqlar yaranırdı".

O qeyd edib ki, Aİ qaydaları ilə tanışlıq yerli təcrübədən fərqlilikləri üzə çıxarıb: "Bizdə həm vətəndaşlar, həm də müəssisələr sosial ayırmalar edirdi. Macarıstan nümunəsində fərdi ödəniş 15 % təşkil edirdi və bu da iki yerə ayrılırdı: 8 % ikinci səviyyəli pensiya fondlarına, 7 % isə birinci səviyyəyə, yəni sosial sektora yönəlirdi. Ancaq illər keçdikcə ikinci səviyyəyə yönələn vəsaitin birinci səviyyədə çatışmazlığı hiss olundu. Bu isə ciddi büdcə kəsiri demək idi. İttifaqa yeni daxil olmuş bir dövlət kimi büdcə kəsirini 3 %-dən aşağı tutmağı tələb edən Maastrixt meyarlarına əməl etməli idik. Aİ rəsmiləri ilə vəsaitin hələ də ikinci səviyyədə olduğunu və kəsiri azalda biləcəyimizi sübut etmək üçün aparılan çoxsaylı danışıqlar nəticəsiz qaldı. Beləliklə, Macarıstanın bəsdir dediyinin səbəblərindən biri bu idi".

C. Nagi hesab edir ki, məcburi sosial təminat sistemlərində nəzərəçarpacaq dərəcədə qeyri-rəsmi iqtisadiyyat mövcuddur. Onun fikrincə, işəgötürənlərin vəsait ödəməkdən, işçilərin isə sistemə daxil olmaqdan çəkinməsinin müxtəlif səbəbləri var: "Məhz bu səbəbdən, anlaşılan və inam yaradan bir mexanizm qurulmalıdır. Sistem maksimal dərəcədə sadə olmalıdır ki, vətəndaşların marağı itməsin. İnsanlar dəqiq məlumatlarla, anlaşılan alternativlərlə və real gözləntilərlə təmin edilməlidir. Xüsusən gənclərə sistemin texniki detallarını deyil, yekun nəticələrini aşılamaq lazımdır. Vətəndaşlar bu mexanizmdən hansı faydanı götürəcəklərini dərk etməlidirlər. Bu dərketmə və inam formalaşmalıdır. Yəni davamlı siyasətlərə və uzunömürlü təsisatlara ehtiyac var".

C.Nagt əlavə edib ki, işə əsaslanan və ya peşə pensiyalarının daha səmərəli işlədiyi sistemlərdə işəgötürənlərin aktiv rolu görünür: "İşəgötürənlər bu prosesə cəlb olunmadan keyfiyyətli əlavə peşə pensiyası formalaşdırmaq olduqca mürəkkəbdir. Buna nail olmağın yolları hər ölkənin mədəniyyətinə görə dəyişir. Misal üçün, Litvada avtomatik qeydiyyat mexanizmi yaxşı işləsə də, işəgötürənlər prosesdə iştirak etmirdi. Hökumət bu proqramı dayandırdıqda, sistemi müdafiə edəcək işəgötürən təbəqəsi yox idi. Buna görə də mexanizmin arxasında güclü cəmiyyət dəstəyi dayanmalıdır. Bütün bu nüanslarda ən vacib məqam etibardır və fərqli ölkələrdə bu etibarı qazanmaq ən çətin mərhələdir".

report