Bakıdan strateji addım

Ermənistanın regional layihələrdə iştirakına şərait yaradılır

Cənubi Qafqazda əməkdaşlığın iqtisadi xəritəsi yenidən cızılır

Cənubi Qafqazda sülh prosesinin sürətlənməsi və regionun iqtisadi inteqrasiyasına yönələn yeni addımlar Azərbaycan diplomatiyasının ardıcıl və məqsədyönlü siyasətinin nəticəsidir. 2020-ci ildən sonra yaranan reallıqlar artıq tək hərbi üstünlüyün deyil, həm də siyasi uzaqgörənliyin təzahürüdür. Azərbaycan Prezidentinin qətiyyətli sülh təşəbbüsləri bölgədə uzun illərdir davam edən qarşıdurmanı dayandırmaqla yanaşı, qarşılıqlı iqtisadi əlaqlərin yaranmasının, qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın əsasını qoyur.

Ermənistana yük tranziti ilə bağlı məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması məhz bu yeni reallığın iqtisadi göstəricisidir. Artıq regionda ticarət yolları açılır, sərhədlər yumşalır, qarşılıqlı etimadın formalaşması üçün mühüm zəmin yaranır. Hələlik yüklərin Gürcüstan ərazisindən keçməsi keçid mərhələsinin göstəricisidir, lakin bu, gələcəkdə daha birbaşa və davamlı kommunikasiya xətlərinin qurulmasının mümkünlüyünü nümayiş etdirir. Bütün bunlar Azərbaycanın siyasi iradəsi və sülh yönümlü diplomatik fəallığı nəticəsində mümkün olub. Yeri gəlmişkən, Prezident İlham Əliyev Qazaxıstana səfəri çərçivəsində mətbuata bəyanatında bildirib ki, Azərbaycan Ermənistana işğaldan bəri mövcud olan yüklərin tranziti məhdudiyyətlərini aradan qaldırıb: “Belə bir ilk tranzit Qazaxıstanın Ermənistana taxıl yükü olub. Zənnimcə, bu, həmçinin Azərbaycan ilə Ermənistan arasında sülhün yalnız kağız üzərində deyil, həm də praktikada olduğunun yaxşı göstəricisidir”.

Vaşinqton görüşü: sülhün yeni mərhələsi

Vurğulanmalıdır ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh prosesinin intensivləşdiyi son aylarda Vaşinqton görüşü dönüş nöqtəsi kimi dəyərləndirilir. ABŞ-ın paytaxtında iki ölkə arasında sülh sazişi layihəsinin paraflanması region üçün tarixi hadisə olmaqla yanaşı, Azərbaycanın beynəlxalq diplomatiyada oynadığı rolu da bir daha göstərdi. Vaşinqton danışıqları zamanı Prezident İlham Əliyevin nümayiş etdirdiyi prinsipiallıq və dövlət maraqlarına sadiqlik Cənubi Qafqazda sülh prosesinin uğurla davam etdirilməsini təmin etdi. Məhz bu qətiyyət nəticəsində Ermənistan ilk dəfə real sülh sənədinə yaxınlaşdı və praktiki addımlar atmağa məcbur qaldı. Azərbaycan isə məqsədini açıq şəkildə ortay aqoydu - Bakının məqsədi revanşizm deyil, qarşılıqlı etimad və iqtisadi əməkdaşlıq əsasında sabitliyin qurulmasıdır. Azərbaycanın dövlət başçısının Qazaxıstana dövlət səfəri çərçivəsində mətbuata bəyanatında Prezident Kasım-Jomart Tokayev qeyd edib ki, Prezident İlham Əliyev Prezident Trampın fəal vasitəçiliyi ilə Azərbaycanla Ermənistan arasında Vaşinqtonda sülh Bəyannaməsinin imzalanması üzrə tarixi missiyanı yerinə yetirib.  Tokayev həmçinin zərbaycan-Qazaxıstan Ali Dövlətlərarası Şuranın ikinci iclasında Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münaqişənin sülh yolu ilə nizamlanmasına dair Bəyannamənin tarixi əhəmiyyətini ayrıca qeyd edib: “ABŞ Prezidenti Donald Tramp tərəfindən haqlı olaraq qeyd edilib ki, Siz çox güclü mövqeyə malik olmağınıza rəğmən belə bir çox mühüm sənədin imzalanmasına razı oldunuz. Bu, Azərbaycanın və Sizin rəhbərliyinizlə Azərbaycan xalqının xüsusi mövqeyindən və öz potensialına inamından xəbər verir. Sizin göstərdiyiniz qətiyyətli siyasi iradə, strateji baxış mürəkkəb məsələlərin həllində və gələcək nəsillərin taleyi üçün məsuliyyətdə müdrik yanaşmanın parlaq nümunəsidir. Heç şübhəsiz ki, iki dövlət arasında əldə olunmuş razılaşmalar bir növ “suayırıcı” oldu və bütün regionda, zənnimcə, onun hüdudlarından kənarda da əməkdaşlığın yeni üfüqlərini açır”.

Beləliklə, yük tranziti ilə bağlı məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması, iqtisadi əlaqələrin bərpa olunması və kommunikasiya xətlərinin açılması sülhün ilk real dividentləridir.

Regionun iqtisadi coğrafiyasını dəyişdirəcək hadisə...

Bəli, göründüyü kimi, Azərbaycan postmüharibə dövründə sülhü təkcə siyasi sənəd kimi deyil, həm də iqtisadi inkişafın əsas şərti kimi təqdim edir. Prezident İlham Əliyev dəfələrlə vurğulayıb ki, bölgədə dayanıqlı sabitlik yalnız qarşılıqlı iqtisadi maraqların təmin edilməsi ilə mümkündür. Bu baxımdan, Ermənistanın regional layihələrdə iştirakına şərait yaradılması Bakı tərəfindən atılmış strateji addımdır. Ermənistana yük tranzitinin açılması həm sülh prosesi üçün etimad yaradan amildir, həm də regionun iqtisadi coğrafiyasını dəyişdirəcək hadisədir. Çünki bu qərar göstərir ki, Azərbaycan hərbi meydanda qazandığı qətiyyətli qələbənin davamını  sülh və dialoq mərhələsinə daşıyıb - qalib dövlət olaraq qarşı tərəfə humanist və praqmatik münasibət nümayiş etdirir.

Qeyd edək ki, Azərbaycanın yaratdığı bu mühitdə Gürcüstanın tranzit rolu da önəmlidir. Hələlik yüklərin Gürcüstan üzərindən daşınması regionda yeni logistik mərkəzlərin formalaşmasına və üçtərəfli əməkdaşlığın güclənməsinə xidmət edir. Bu isə Cənubi Qafqazda uzunmüddətli iqtisadi inteqrasiyanın başlanğıcıdır.

Türk əxlaqının və mənəvi məsuliyyətinin nümunəsi...

Regionda yaranan yeni münasibətlər sisteminin arxasında həm də dərin mənəvi dəyərlər dayanır. Azərbaycan və Qazaxıstan kimi türk dövlətlərinin qarşılıqlı hörmət və strateji dəstək əsasında qurduqları münasibətlər bu yeni modelin təməlidir. Türk əxlaqının əsas prinsiplərindən olan mərhəmət, ədalət və sülhə sədaqət bu siyasətin mənəvi dayağını təşkil edir. Azərbaycanın Ermənistanla münasibətlərdə nümayiş etdirdiyi bu yanaşma da məhz türk əxlaqının yüksək təcəssümüdür. Qələbədən sonra intiqam yox, ədalətli sülh təklif etmək, düşməni məğlubdan tərəfdaşa çevirmək cəsarəti bu siyasi fəlsəfənin mahiyyətidir. Bəli, Ermənistan anlamalıdır k, sülh prosesi münasibətlərin tənzimlənməsi ilə yanaşı, bütövlükdə regionun gələcək inkişaf modelinin formalaşdırılması deməkdir. Azərbaycanın təşəbbüsü ilə irəli sürülən bu yeni modeldə qarşılıqlı iqtisadi əlaqələr və sabitlik əsas dayaqlardır.

Yeri gəlmişkən, Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə təşəkkürünü bildirib. Paşinyan Tiflisdə keçirilən V “İpək Yolu” Forumunda çıxışı zamanı qeyd edib ki, Azərbaycanın Ermənistan istiqamətində yük tranzitinə qoyulan məhdudiyyətləri aradan qaldırması çox mühüm bəyanatdır. “Bu, son dərəcə vacib addımdır və mən Azərbaycan Prezidentinə bu qərarına görə minnətdarlığımı bildirirəm. Həmçinin bu razılaşmanın əldə edilməsindəki rollarına görə Qazaxıstan prezidentinə və Gürcüstanın baş nazirinə də təşəkkür edirəm,” - deyə Paşinyan bildirib.

Beləliklə, bir daha sübut olunur ki, Azərbaycan diplomatiyası sülhü təkcə diplomatik sənəd kimi deyil, uzunmüddətli inkişafın təməli kimi görür. Məhz bu baxış sayəsində Cənubi Qafqaz artıq toqquşmalar məkanından əməkdaşlıq platformasına çevrilməkdədir. Vaşinqton görüşündən sonra yaranan yeni mühit bunu sübut edir: regionda artıq müharibədən yox, iqtisadi tərəfdaşlıqdan danışılır.

Sülhün ilk nəticələri: əlaqələr bərpa olunur, yollar açılır, regionda qarşılıqlı maraqlar tarazlaşır

Beləliklə, Azərbaycanın sülh təşəbbüsləri bu gün həm beynəlxalq aləmdə, həm də region daxilində etimad qazanıb. Ermənistan üçün də bu, təcriddən çıxmaq, dünya ilə inteqrasiya imkanlarını genişləndirmək anlamına gəlir. Bütün bunlar göstərir ki, Prezident İlham Əliyevin səyi və uzaqgörən siyasəti sayəsində Cənubi Qafqazda tarixi dönüş baş verir - sülh diplomatiyası öz real nəticələrini verməkdədir. Bakının nümayiş etdirdiyi konstruktiv mövqe və qətiyyətli liderlik bölgədə sabitliyin əsas təminatına çevrilib. Vaşinqton görüşü ilə başlanan yeni mərhələ artıq praktik müstəviyə keçir - iqtisadi əlaqələr bərpa olunur, ticarət yolları açılır, regionda qarşılıqlı maraqlar tarazlaşır.

Bu, həm sülhün, həm də türk dünyasının dəyərlərinə əsaslanan yeni münasibətlər sisteminin formalaşması deməkdir. Azərbaycan bu prosesi təkcə regional deyil, həm də qlobal sabitliyə töhfə kimi təqdim edir.

Pərviz SADAYOĞLU