Icma.az
close
up
RU
Menu

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

Xərçənglə mübarizədə mühüm kəşf: Xəstələrin ömrü uzana bilər

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

Bakının içində 2 min illik sirr

Bakının içində 2 min illik sirr

Azpost portalından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər yayır.

Azərbaycan dünya sivilizasiyasının qədim mərkəzlərindən biridir. Ölkəmizin ərazisində bəşəriyyətin tarixinin müxtəlif mərhələlərindəki inkişafını əks etdirən çoxsaylı izlərə rast gəlinir.

Əsrlərin və minilliklərin dərinliyindən günümüzə gəlib çatan qədim abidələrdən biri də qayaüstü rəsmlərdir. Daş və qayaların üzərində həkk olunmuş bu təsvirlərə Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində – Abşeron yarımadasından Naxçıvana qədər rast gəlinir.

Onların arasında ən məşhurları, şübhəsiz ki, Qobustandakı qayaüstü rəsmlərdir. 2007-ci ildə Qobustanın qayaüstü rəsmlər landşaftı UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilib.

Lakin çoxları Abşerondakı qayaüstü rəsmlər barədə məlumatlı deyil. Qobustandakılara bənzər təsvirlər Bakının Mərdəkan, Şüvəlan, Zirə, Qala, Suraxanı, Dübəndi qəsəbələri və kəndləri ərazisində, eləcə də Pirallahı adasının yaxınlığında aşkar edilib. Bu rəsmlərin öyrənilməsi qədim insanların həyat tərzi və inancları haqqında məlumat əldə etməyə imkan verib.

Abşeron yarımadasında aşkar edilmiş qayaüstü rəsmlər eramızdan əvvəl III–II minillikdən eramızın ilk əsrlərinin ortalarına qədər olan dövrü əhatə edir. Onlar mövzu və süjet baxımından bir-birindən fərqlənir. Təsvirlər arasında ov səhnələri, insan qurbanverməsi, müqəddəs nikah və digər süjetlərə rast gəlinir. Bəzi təsvirlərdə qadın obrazında ilahə mərkəzi yer tutur.

Qayaüstü rəsmlərlə yanaşı, nöqtəvari işarələr, kasaşəkilli çökəkliklər, həndəsi xətlər və fiqurlar da qeydə alınıb.

Ramanada da qədim qayaüstü rəsmlər aşkarlanıb

Qayaüstü rəsmlər Bakının Sabunçu rayonunun Ramana qəsəbəsində də aşkar edilib. Onların bir qismi nisbətən yaxın vaxtlarda üzə çıxarılıb.

Ramana Abşeronun ən qədim yaşayış məntəqələrindən biridir. Versiyalardan birinə görə, kənd eramızın 84–96-cı illərində burada hərbi düşərgə salan Roma əsgərləri tərəfindən yaradılıb. Bu versiyaya əsasən, yaşayış məntəqəsinin adı da “Roma kəndi” mənasını verir.

Azərbaycan tarixçisi Sara Aşurbəyli də bu fikri müdafiə edib. O, Ramananın təxminən 2 min il yaşı olduğunu hesab edirdi.

Qəsəbənin tarixi abidələri arasında qaya üzərində yerləşən XIV əsrə aid qala xüsusi qeyd olunmalıdır. Ehtimal edilir ki, qalanın tikilməsindən əvvəl həmin qaya qədim insanların ibadət yeri olub. Çünki burada insan fəaliyyətinin izləri və qayaüstü rəsmlər aşkar edilib.

Qalanın düz altında, qayanın üzərində keçi təsviri müəyyənləşdirilib. Burada həmçinin su toplamaq üçün böyük oyuqlar, günəş işarələri və “kasaşəkilli çökəkliklər” də aşkarlanıb.

Qayalardakı “kasaşəkilli çökəkliklər” nədir?

“Kasaşəkilli çökəkliklər” qayaların üzərində dairəvi və dördbucaqlı formada oyulmuş kiçik çökəkliklərdir. Onlar adətən qruplar halında yerləşir. Bəzi ayrı-ayrı daşlarda belə çökəkliklərin sayı yüzə qədər ola bilər.

Bu nümunələr neolit və ya tunc dövrünə aid edilir və təxminən eramızdan əvvəl 3600–1500-cü illəri əhatə edir. Belə çökəkliklərə Qobustandakı mağaraların yaxınlığında da tez-tez rast gəlinir.

Oxşar çökəkliklər digər ərazilərdə də aşkar edilib. Onların arasında Bakının İçərişəhərində Şirvanşahlar sarayının ərazisindəki qaya, həmçinin Abşeronda Güldək, Türkan, Nardaran və Bibiheybət ətrafındakı ərazilər var.

Kasaşəkilli çökəkliklərin əksəriyyətinin kurqanların və ya ehtimal olunan ibadət yerlərinin yaxınlığında yerləşməsi Ramanadakı qayaların dini-kult əhəmiyyət daşıdığını göstərir.

Ramanada başqa heyvan təsvirləri də tapılıb

Ramanada qalanın altındakı keçi təsviri yeganə qayaüstü rəsm deyil. Yaxın vaxtlarda qaladan təxminən bir kilometr məsafədə çoxsaylı digər qayaüstü təsvirlər də aşkarlanıb.

Bu rəsmlər mövzu, üslub, quruluş və icra texnikasına görə bir-birindən fərqlənir. Burada iri buynuzlu maral, vəhşi keçilər, müxtəlif simvollar və digər təsvirlər aşkar edilib. Bundan başqa, “insan üzü”nü xatırladan təsvirlərə və həndəsi xətlərə də rast gəlinib. Bu xətlərin mümkün tamğalar olduğu ehtimal edilir.

Rəsmlərin xarakteri Qobustan nümunələri ilə oxşarlıq təşkil edir. Şübhəsiz ki, Qobustan və Abşeron qayaüstü rəsmləri arasında əlaqə mövcuddur. Məntiqi olaraq bu iki təsvir mədəniyyətinin bir-biri ilə bağlı olduğu və ya ortaq mənşəyə malik olduğu ehtimal edilə bilər.

Ramana qəsəbəsi ərazisindəki qayaüstü rəsmlər Abşeron yarımadasının təsviri sənətinin ən əhəmiyyətli qədim abidələrindən biri hesab olunur.

Vahid Şükürov

AzPost.az

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:135
embedMənbə:https://azpost.info
archiveBu xəbər 30 Sentyabr 2026 09:53 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see291

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see247

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see245

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see241

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see238

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see234

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see226

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see222

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see217

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see213

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see203

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

15 Noyabr 2026 09:13see194

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

15 Noyabr 2026 15:38see190

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see190

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see186

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see183

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see182

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

15 Noyabr 2026 17:27see170

Xərçənglə mübarizədə mühüm kəşf: Xəstələrin ömrü uzana bilər

15 Noyabr 2026 05:49see169

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see169
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri