Banqladeş Məkkə Paktına dəvət olunur?

Türkiyə və Pakistanın da daxil olduğu hərbi blokun ("Məkkə Paktı") ən varlı üzvü olan Səudiyyə Ərəbistanı Banqladeşi qoşulmağa dəvət edib. Bu, Banqladeş hakimiyyətinin məlumatına görədir. Üzvlük üçün rəsmi meyarlar tam yerinə yetirilsə də, ölkənin qoşulacağı qətiyyən aydın deyil. "Məkkə Paktı" sünni müsəlman dövlətlərini birləşdirir və Banqladeş əhalisinin 90%-i sünnidir.

Banqladeş xarici işlər nazirinin müavini Humayun Kabirin sözlərinə görə, "Məkkə Paktına" qapı açıqdır; sənədləşmə işləri hələ də imzalanmalıdır. O, alyansa qoşulmağı bitmiş bir razılaşma hesab etmir, lakin bunun Banqladeş rəhbərliyi arasında "müzakirə mövzusu" olduğunu bildirir. Nə Səudiyyə Ərəbistanı, nə də Türkiyə, nə də Pakistan səfirlikləri (Banqladeşin paytaxtı) Reuters-in yeni bir ölkənin pakta qoşulma perspektivləri ilə bağlı suallarına cavab verməyib.

Buna görə də nə Ər-Riyad, nə də Ankara hələlik yekun qərar verməyib və ya müzakirə etmək istəmir. Pakistana gəldikdə isə, Hindistanla çox mürəkkəb münasibətləri nəzərə alınmaqla, çox güman ki, Banqladeşin Məkkə Paktında iştirakını dəstəkləyəcək. Payızda çox şey daha aydın olacaq. Banqladeşin Baş naziri Tariq Rəhman oktyabr ayında Ər-Riyada səfər etməyi planlaşdırır.

Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və Pakistan 7 avqustda İslamın müqəddəs şəhəri olan Məkkədə Məkkə Müdafiə Sazişini (rəsmi olaraq "Məkkə Paktı" kimi tanınır) imzaladılar. İttifaq NATO müqaviləsinə əsaslanırdı və onun 5-ci maddəsində üzvlərdən birinə hücumun bütün üzvlərə hücum kimi qəbul ediləcəyi bildirilir. Məkkə Paktına Türkiyənin NATO-ya üzvlüyü və ikinci ən böyük ordusu mane olmurdu. Ankara üçtərəfli ittifaqın əlavə ölkələrə açıq olduğunu təsdiqlədi.

Türkiyə və Səudiyyə Ərəbistanı ilə müqayisədə Banqladeş təxminən 174 milyon əhalisi olan kasıb bir ölkədir. Əvvəllər geosiyasi bloklara qoşulmaqdan çəkinirdi. Neytrallığı və regional münaqişələrdə iştirak etməməsi ölkənin iqtisadiyyatını inkişaf etdirməsinə, yerli fabriklərdə istehsal olunan geyimlərin ixracını təmin etməsinə və xarici investisiyaların cəlb edilməsinə kömək etdi. Eyni zamanda, ölkənin Səudiyyə Ərəbistanı ilə sıx əlaqələri var. Milyonlarla Banqladeş vətəndaşı Körfəz ölkələrində işləyir və onların vətənə göndərdiyi pullar yerli iqtisadiyyatın mühüm tərkib hissəsidir.

Dakkada yaşayan ekspert Kollolla Kibrianın sözlərinə görə, pakta qoşulmaq ölkənin təkcə Hindistanla deyil, həm də Çin, Yaponiya, İran, Oman, Küveyt, BƏƏ, Rusiya və ABŞ ilə münasibətlərini çətinləşdirə bilər. "Bu münasibətlər dərhal bitməyəcək, amma Dəkkə seçim etməli olacaq", - deyə o, Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistanın yuxarıda qeyd olunan bütün ölkələrlə müəyyən bir qarşıdurmaya girə biləcəyinə işarə edərək hesab edir.

Kibria deyir ki, hazırda Banqladeş və Hindistan arasında münasibətlər olduqca çətindir. Hər iki tərəf onları yaxşılaşdırmaq istəyir. Hindistan Banqladeş baş nazirini Dehliyə səfərə dəvət edib. Lakin Dəkkə rəsmiləri səfər üçün əlverişli şəraitin lazım olduğunu bildirirlər. Bu arada, Hindistan 2024-cü ildə kütləvi tələbə etirazları zamanı vəzifəsindən kənarlaşdırılmış keçmiş baş nazir Şeyx Hasinaya sığınacaq verib. Dəkkədəki məhkəmə Hasinaya ölüm hökmü çıxarıb. Banqladeş onun ekstradisiyasını tələb edir.

Əlbəttə ki, Hasina işi, şübhəsiz ki, həmin ölkənin Hindistanla münasibətlərinə ciddi təsir göstərəcək. Və "Məkkə Paktı"na qoşulmaq vəziyyəti daha da pisləşdirəcək. Çin də bundan məmnun olmayacaq. NATO üzvü olaraq Türkiyə Çinin əsas geosiyasi rəqibi olan Amerika ilə müttəfiqdir. Moskva da Banqladeşin neytrallıqdan çıxmasından faydalanacaq. Axı Rusiyanın orada öz maraqları var; o, orada nüvə elektrik stansiyası tikməyə başlayıb.

V.SALAH